Tội sử dụng trái phép tài sản có thể phát sinh từ những hành vi tưởng như đơn giản trong quá trình quản lý, sử dụng tài sản của người khác. Việc nhận diện đúng hành vi, điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự và hình phạt liên quan giúp cá nhân, doanh nghiệp chủ động phòng tránh rủi ro pháp lý.
I. Tội sử dụng trái phép tài sản có thể phát sinh trong những trường hợp nào và được pháp luật xử lý ra sao?
Tội sử dụng trái phép tài sản phát sinh khi người thực hiện vì vụ lợi sử dụng tài sản của người khác mà không được chủ sở hữu hoặc người có quyền quản lý hợp pháp cho phép. Tuy nhiên, việc tự ý sử dụng tài sản chưa đương nhiên cấu thành tội phạm mà phải đáp ứng các điều kiện tại Điều 177 Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung 2017, 2025 (sau đây gọi tắt là BLHS 2015 sửa đổi bổ sung 2017, 2025) về tội sử dụng trái phép tài sản.
- Về giá trị tài sản, theo khoản 1 Điều trên, trường hợp thông thường phải là tài sản trị giá từ 100 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng. Đồng thời, người thực hiện thuộc trường hợp đã từng bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị kết án về hành vi này mà chưa được xóa án tích nhưng còn vi phạm. Đối với tài sản dưới 100 triệu đồng, nếu là di vật, cổ vật hoặc vật có giá trị lịch sử, văn hóa thì vẫn có thể bị xử lý theo tội sử dụng trái phép tài sản nếu đáp ứng điều kiện luật định.
- Tại các khoản 2 và khoản 3 quy định các mức hình phạt cao hơn, mức độ trách nhiệm hình sự tăng lên khi tài sản có giá trị cao hơn. Hoặc hành vi có các tình tiết như phạm tội từ 2 lần trở lên, lợi dụng chức vụ, quyền hạn, tái phạm nguy hiểm hoặc tài sản là bảo vật quốc gia.
- Về hình phạt bổ sung ngoài hình phạt chính theo quy định tại khoản 4 người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 5 triệu đồng đến 20 triệu đồng hoặc bị cấm đảm nhiệm chức vụ, hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 1 năm đến 5 năm.

Việc một người tự ý sử dụng tài sản của người khác không đồng nghĩa đương nhiên với việc phạm tội, cần đối chiếu đầy đủ các dấu hiệu và điều kiện cấu thành tội phạm theo quy định của BLHS.
II. Tội sử dụng trái phép tài sản là gì?
Việc xác định đúng tội sử dụng trái phép tài sản có ý nghĩa quan trọng trong việc nhận diện hành vi vi phạm và chủ động phòng ngừa các rủi ro pháp lý.
1. Tội sử dụng trái phép tài sản phát sinh từ những hành vi nào trong thực tế?
Trong thực tế, hành vi này có thể xuất hiện khi một người tự ý sử dụng tài sản đang thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý của người khác cho mục đích riêng, dù không có ý định chiếm đoạt tài sản. Chẳng hạn, nhân viên tự ý lấy xe ô tô của công ty để đi việc cá nhân, sử dụng máy móc của doanh nghiệp để làm việc riêng hoặc dùng tài sản được giao quản lý vào hoạt động kinh doanh cá nhân.
Ngoài ra, hành vi sử dụng trái phép tài sản có thể phát sinh trong các mối quan hệ quen biết, thuê mượn hoặc quản lý tài sản. Ví dụ, người được giao trông giữ tài sản tự ý đưa tài sản cho người khác sử dụng; người mượn xe tự ý sử dụng xe vào mục đích khác với thỏa thuận; hoặc người quản lý thiết bị của doanh nghiệp sử dụng thiết bị đó để tạo lợi ích cho bản thân.
Những hành vi trong thực tế thường gặp là người thực hiện không có quyền sử dụng tài sản theo phạm vi được giao nhưng vẫn tự ý đưa tài sản vào sử dụng, từ đó có thể phát sinh tranh chấp và trách nhiệm pháp lý.
2. Vì sao cá nhân và doanh nghiệp cần nhận diện đúng tội sử dụng trái phép tài sản để tránh vi phạm pháp luật?
Cá nhân và doanh nghiệp cần nhận diện đúng tội sử dụng trái phép tài sản để phân biệt giữa hành vi sử dụng tài sản trong phạm vi được cho phép với hành vi tự ý sử dụng, qua đó hạn chế nguy cơ vi phạm pháp luật. Việc này đặc biệt quan trọng đối với người được giao quản lý tài sản, bởi quyền quản lý không đồng nghĩa với quyền tự do sử dụng tài sản cho mục đích cá nhân.
Đối với doanh nghiệp, nhận diện đúng hành vi còn giúp xây dựng quy trình quản lý, phân quyền sử dụng và kiểm soát tài sản chặt chẽ hơn. Khi phát hiện nhân viên sử dụng tài sản không đúng quy định, doanh nghiệp có cơ sở đánh giá mức độ vi phạm và lựa chọn cách xử lý phù hợp, tránh xử lý thiếu căn cứ hoặc bỏ sót hành vi có dấu hiệu nghiêm trọng.

Khi nhận diện đúng hành vi giúp cá nhân chủ động tránh vi phạm giúp doanh nghiệp bảo vệ tài sản và giảm thiểu rủi ro pháp lý trong quá trình quản lý, sử dụng tài sản.
3. Vì sao nhiều người vô tình liên quan đến tội sử dụng trái phép tài sản mà không nhận thức được hậu quả pháp lý?
Nhiều người có thể vô tình liên quan đến tội sử dụng trái phép tài sản vì cho rằng việc sử dụng tài sản của người khác trong thời gian ngắn, tài sản có giá trị không lớn hoặc được chủ sở hữu giao cho quản lý thì có thể tự quyết định cách sử dụng. Trên thực tế, việc sử dụng tài sản vượt quá phạm vi được cho phép, đặc biệt để phục vụ lợi ích cá nhân, có thể làm phát sinh tranh chấp và trách nhiệm pháp lý.
Một số trường hợp người trực tiếp sử dụng tài sản không phải là người sở hữu mà chỉ được giao quản lý, mượn hoặc thuê tài sản nên dễ nhầm lẫn giữa quyền quản lý, quyền chiếm hữu và quyền sử dụng. Việc tự ý cho người khác sử dụng, đem tài sản phục vụ công việc riêng hoặc sử dụng khác với thỏa thuận cũng có thể khiến người thực hiện phải đối mặt với hậu quả pháp lý ngoài dự tính.
Việc thiếu hiểu biết về phạm vi quyền sử dụng tài sản và chủ quan trong quá trình sử dụng là những nguyên nhân phổ biến khiến một người vô tình vướng vào hành vi vi phạm.
III. Quy định về tội sử dụng trái phép tài sản cần biết
Để chủ động phòng tránh rủi ro, cá nhân và doanh nghiệp cần nắm rõ quy định pháp luật về tội sử dụng trái phép tài sản
1. Người phạm tội sử dụng trái phép tài sản có thể phải chịu những hình phạt nào theo quy định của pháp luật?
Theo quy định tại Điều 177 BLHS 2015 sửa đổi bổ sung 2017, 2025, người phạm tội sử dụng trái phép tài sản có thể phải chịu những hình phạt sau:
- Người nào vì vụ lợi mà sử dụng trái phép tài sản của người khác trị giá từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng, đã bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm hoặc tài sản là di vật, cổ vật hoặc vật có giá trị lịch sử, văn hóa nếu không thuộc trường hợp quy định tại Điều 220 của Bộ luật này, thì bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.
- Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm:
- Tài sản trị giá từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.500.000.000 đồng;
- Tài sản là bảo vật quốc gia;
- Phạm tội 02 lần trở lên;
- Lợi dụng chức vụ, quyền hạn;
- Tái phạm nguy hiểm.
- Phạm tội sử dụng trái phép tài sản trị giá 1.500.000.000 đồng trở lên, thì bị phạt tù từ 03 năm đến 07 năm.
- Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.
Như vậy, trách nhiệm hình sự không chỉ phụ thuộc vào giá trị tài sản mà còn được xem xét trên cơ sở các tình tiết như việc lợi dụng chức vụ, phạm tội nhiều lần hoặc tái phạm nguy hiểm.
2. Cần lưu ý những gì để tránh vi phạm quy định về tội sử dụng trái phép tài sản trong quá trình quản lý, sử dụng tài sản của người khác?
Khi quản lý, sử dụng tài sản của người khác, cần xác định rõ phạm vi quyền sử dụng và mục đích được phép sử dụng, đặc biệt đối với tài sản được giao quản lý trong doanh nghiệp. Không nên tự ý đưa tài sản vào mục đích cá nhân, cho người khác sử dụng hoặc sử dụng khác với thỏa thuận khi chưa có sự đồng ý của chủ sở hữu hoặc người có quyền quản lý hợp pháp.
Doanh nghiệp cần có quy định cụ thể về người có quyền sử dụng, thời gian, mục đích và trách nhiệm đối với từng loại tài sản. Song đó, doanh nghiệp cần lưu lại văn bản, quyết định hoặc thông tin thể hiện việc cho phép sử dụng. Cá nhân cũng cần chủ động xin phép trước khi sử dụng tài sản ngoài phạm vi được giao, thay vì cho rằng việc sử dụng trong thời gian ngắn hoặc chưa gây thiệt hại thì không có rủi ro. Đặc biệt, cần lưu ý Điều 177 BLHS 2015 sửa đổi bổ sung 2017, 2025 quy định tội sử dụng trái phép tài sản có dấu hiệu “vì vụ lợi” và đặt ra các điều kiện cụ thể về giá trị, đặc điểm tài sản và tình trạng vi phạm.

Vì vậy, việc đánh giá trách nhiệm hình sự phải dựa trên đầy đủ các dấu hiệu của tội phạm, không chỉ dựa vào việc tài sản đã bị sử dụng khi chưa được phép.
3. Việc sử dụng trái phép tài sản trong thời gian ngắn có phải chịu trách nhiệm hình sự về tội sử dụng trái phép tài sản không?
Không phải cứ sử dụng trái phép tài sản trong thời gian ngắn là đương nhiên phải chịu trách nhiệm hình sự. Thời gian sử dụng chỉ là một yếu tố để đánh giá hành vi quan trọng hơn là phải xem xét mục đích sử dụng, giá trị và đặc điểm của tài sản, hậu quả, cũng như các điều kiện khác để cấu thành tội phạm.
Theo Điều 177 BLHS 2015 sửa đổi bổ sung 2017, 2025 hành vi sử dụng trái phép tài sản phải có yếu tố vì vụ lợi và thuộc các trường hợp mà điều luật quy định. Vì vậy, nếu một người chỉ tự ý sử dụng tài sản trong thời gian ngắn nhưng không đáp ứng đầy đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm thì không thể chỉ dựa vào thời gian sử dụng để kết luận người đó phạm tội.
IV. Giải đáp các tình huống thường gặp về tội sử dụng trái phép tài sản
Trong thực tế, hành vi sử dụng trái phép tài sản có thể phát sinh dưới nhiều hình thức khác nhau, sau đây là các tình huống thường gặp.
1. Nhân viên tự ý sử dụng xe ô tô của công ty để phục vụ mục đích cá nhân có bị coi là tội sử dụng trái phép tài sản không?
Không phải cứ nhân viên tự ý sử dụng xe ô tô của công ty cho mục đích cá nhân là đương nhiên bị coi là tội sử dụng trái phép tài sản. Trường hợp này trước hết cần xác định xe thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý của công ty, nhân viên có được giao quyền sử dụng hay không và việc sử dụng có vượt quá phạm vi được cho phép hay không.
Nếu nhân viên tự ý lấy xe để phục vụ lợi ích cá nhân, không được công ty cho phép, hành vi có thể bị xem xét về trách nhiệm kỷ luật, bồi thường thiệt hại hoặc trách nhiệm pháp lý khác tùy tình huống. Để bị truy cứu về tội sử dụng trái phép tài sản tại Điều 177 BLHS 2015 sửa đổi, bổ sung 2017, 2025, hành vi còn phải đáp ứng đầy đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm như yếu tố vì vụ lợi và các điều kiện cụ thể về giá trị, đặc điểm của tài sản.
Khi nhân viên tự ý sử dụng xe công ty là dấu hiệu cần xem xét nhưng chưa đủ để kết luận có tội phạm hay không cần đánh giá toàn bộ hành vi và các điều kiện theo quy định.
2. Mượn xe của bạn bè nhưng tự ý đem cho người khác sử dụng có thể bị xử lý về tội sử dụng trái phép tài sản không?
Trường hợp mượn xe của bạn bè nhưng tự ý đem cho người khác sử dụng có thể bị xử lý về tội sử dụng trái phép tài sản, không phải mọi trường hợp. Cần xem xét nội dung thỏa thuận ban đầu, phạm vi quyền sử dụng mà chủ xe giao cho người mượn và mục đích của việc tự ý cho người khác sử dụng có thỏa mãn các cấu thành tội phạm tại Điều 177 BLHS 2015 sửa đổi bổ sung 2017, 2025 hay không. Nếu người mượn chỉ được phép sử dụng xe cho mục đích nhất định nhưng lại tự ý giao xe cho người khác nhằm thu lợi hoặc tạo lợi ích cho mình, hành vi có thể phát sinh trách nhiệm pháp lý.
Ngược lại, nếu việc cho người khác sử dụng chỉ là hành vi vi phạm thỏa thuận mượn xe nhưng không đáp ứng đầy đủ các dấu hiệu của tội phạm, người mượn chưa đương nhiên bị xử lý hình sự về tội này. Ngoài ra, nếu việc giao xe gây mất mát, hư hỏng hoặc thiệt hại, người mượn có thể phải chịu trách nhiệm bồi thường tùy theo mức độ và nguyên nhân thiệt hại.
3. Người được giao quản lý máy móc, thiết bị của doanh nghiệp nhưng sử dụng để kinh doanh riêng có phạm tội sử dụng trái phép tài sản không?
Người được giao quản lý máy móc, thiết bị của doanh nghiệp nhưng sử dụng để kinh doanh riêng có thể bị xử lý về tội sử dụng trái phép tài sản nếu người đó tự ý sử dụng để kinh doanh riêng nhằm vụ lợi và hành vi đáp ứng đầy đủ các điều kiện tại Điều 177 BLHS 2015, sửa đổi bổ sung 2017, 2025. Theo đó, hành vi sử dụng trái phép tài sản của người khác vì vụ lợi trong trường hợp tài sản từ 100 triệu đến dưới 500 triệu đồng và đã từng bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc kết án về hành vi này mà chưa được xóa án tích.
Nếu chỉ chỉ dựa vào hành vi của người được giao quản lý máy móc, thiết bị của doanh nghiệp sử dụng để kinh doanh riêng thì chưa đủ để xác định có phạm tội sử dụng trái phép tài sản hay không cần xem xét đến mục đích vụ lợi, giá trị tài sản và các điều kiện khác theo quy định.
4. Tự ý sử dụng tiền trong quỹ hoặc tài khoản của doanh nghiệp vào mục đích cá nhân có bị xem là tội sử dụng trái phép tài sản không?
Hành vi tự ý sử dụng tiền trong quỹ hoặc tài khoản của doanh nghiệp vào mục đích cá nhân có thể bị xử lý hình sự về tội sử dụng trái phép tài sản. Nếu người có quyền quản lý tiền của doanh nghiệp tự ý sử dụng vào mục đích cá nhân nhằm vụ lợi và đáp ứng các điều kiện cấu thành tội phạm. Theo khoản 1 Điều 177 Bộ luật Hình sự 2015 được bổ sung bởi điểm d, đ khoản 1 Điều 2 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017, hành vi phải liên quan đến tài sản của người khác trị giá từ 100 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng kèm điều kiện luật định, hoặc thuộc trường hợp tài sản đặc biệt được điều luật quy định.
Tự ý sử dụng tiền của doanh nghiệp vào mục đích cá nhân là hành vi có rủi ro pháp lý, đặc biệt khi nhằm vụ lợi.
5. Người thuê tài sản nhưng sử dụng sai mục đích đã thỏa thuận có thể bị xử lý về tội sử dụng trái phép tài sản không?
Người thuê tài sản sử dụng tài sản thuê sai mục đích có thể bị xử lý hình sự. Nếu người thuê tự ý sử dụng tài sản vượt quá thỏa thuận để phục vụ lợi ích cá nhân, hành vi trước hết có thể dẫn đến tranh chấp hợp đồng, chấm dứt hợp đồng hoặc bồi thường thiệt hại. Chỉ khi hành vi sử dụng trái phép tài sản đáp ứng đầy đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm theo Điều 177 BLHS 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2025 thì người thực hiện mới có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Cụ thể, không phải mọi trường hợp tự ý sử dụng tài sản của người khác đều cấu thành tội phạm mà cần xem xét loại tài sản, giá trị tài sản, mục đích sử dụng, hành vi sử dụng trái phép và hậu quả hoặc các điều kiện luật định. Ví dụ, một người được giao quản lý xe ô tô của doanh nghiệp nhưng tự ý sử dụng xe để phục vụ nhu cầu cá nhân, đưa đón người thân, gia đình hoặc thực hiện các chuyến đi không liên quan đến công việc nhằm hưởng lợi riêng, gây thiệt hại hoặc thuộc trường hợp đáp ứng điều kiện tại Điều 177 trên thì có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự.
Sử dụng tài sản thuê sai mục đích chưa đồng nghĩa với phạm tội, cần xem xét tính chất, mục đích và mức độ của hành vi trong từng trường hợp cụ thể.
V. Vì sao nên liên hệ NPLaw để được luật sư tư vấn, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp khi phát sinh vụ việc liên quan đến tội sử dụng trái phép tài sản?
Khi phát sinh vụ việc liên quan đến tội sử dụng trái phép tài sản, việc được luật sư tư vấn kịp thời giúp xác định đúng tính chất hành vi, đánh giá rủi ro và lựa chọn hướng xử lý phù hợp. NPLaw cung cấp dịch vụ tư vấn và hỗ trợ pháp lý, giúp khách hàng bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp và hạn chế những rủi ro không đáng có trong quá trình giải quyết vụ việc.
Tội sử dụng trái phép tài sản chỉ được xác định khi hành vi đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định pháp luật, không phải mọi trường hợp tự ý sử dụng tài sản của người khác đều bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Việc hiểu đúng quy định và thận trọng trong quản lý, sử dụng tài sản sẽ giúp cá nhân, doanh nghiệp hạn chế tranh chấp và rủi ro pháp lý. Khi vụ việc phát sinh, nên tham khảo ý kiến luật sư để được đánh giá cụ thể và lựa chọn hướng xử lý phù hợp.
Trên đây là các thông tin mang tính tham khảo, Quý khách hàng cần tư vấn về trường hợp chi tiết cụ thể, vui lòng liên hệ cho Hãng luật NPLaw để được tư vấn ngay.