Tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam là hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến tội phạm về môi trường. Bài viết dưới đây, sẽ nêu các quy định pháp luật về tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam và giải đáp một số thắc mắc liên quan nhằm giúp cá nhân, tổ chức bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

I. Tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam được quy định như thế nào và doanh nghiệp cần lưu ý những rủi ro pháp lý gì?

- Tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam là một trong các loại tội phạm về môi trường được quy định tại Điều 239 Bộ luật hình sự 2015 được sửa đổi bởi khoản 12 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2025. Đây là tội danh nhằm xử lý nghiêm các hành vi nhập khẩu, vận chuyển trái phép chất thải từ nước ngoài vào Việt Nam gây ô nhiễm môi trường.

- Doanh nghiệp đưa chất thải trái phép vào lãnh thổ Việt Nam phải đối mặt với các rủi ro pháp lý nghiêm trọng bao gồm bị phạt tiền hành chính, truy cứu trách nhiệm hình sự đối với cá nhân lẫn pháp nhân thương mại, cùng các biện pháp khắc phục hậu quả như buộc tái xuất hoặc tiêu hủy chất thải trái phép và bồi thường thiệt hại nếu có.

  • Xử phạt hành chính: Theo khoản 1 Điều 34 Nghị định 45/2022/NĐ-CP quy định phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 150.000.000 đồng đối với hành vi nhập khẩu máy móc, thiết bị, phương tiện (trừ tàu biển đã qua sử dụng để phá dỡ), nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu không đạt quy chuẩn kỹ thuật môi trường hoặc trái quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường. Đối với doanh nghiệp có hành vi vi phạm sẽ bị phạt gấp 2 lần mức xử phạt trên, tức là doanh nghiệp sẽ bị phạt tiền từ 200.000.000 triệu đồng đến 300.000.000 triệu đồng theo khoản 2 Điều 6 Nghị định 45/2022/NĐ-CP.
  • Truy cứu hình sự: Theo khoản 5 Điều 239 Bộ luật hình sự 2015 được sửa đổi bởi khoản 12 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2025, pháp nhân thương mại có hành vi đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam trái phép có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam với mức phạt lên đến 14.000.000.000 đồng hoặc có thể bị đình chỉ hoạt động tùy theo mức độ, hành vi vi phạm.
  • Bồi thường thiệt hại: Nếu chất thải gây ô nhiễm môi trường, sự cố môi trường hoặc ảnh hưởng sức khỏe người dân, doanh nghiệp phải bồi thường toàn bộ thiệt hại dân sự phát sinh theo Điều 584 Bộ luật dân sự 2015 được hướng dẫn bởi Điều 2 Nghị quyết 02/2022/NQ-HĐTP.

khoi-to-toi-dua-chat-thai-vao-lanh-tho-viet-nam.jpg

Như vậy, tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam được quy định là một trong các loại tội phạm về môi trường và doanh nghiệp cần lưu ý những rủi ro pháp lý nêu trên.

II. Tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam là gì?

Để hiểu rõ hơn các quy định pháp luật về tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam. Hãy cùng NPLaw tìm hiểu qua nội dung bài viết dưới đây.

1. Tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam được hiểu như thế nào theo quy định của pháp luật?

Căn cứ theo khoản 18 Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường 2020 quy định chất thải là vật chất ở thể rắn, lỏng, khí hoặc ở dạng khác được thải ra từ hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt hoặc hoạt động khác.

Tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam được pháp luật quy định tại Điều 239 Bộ luật hình sự 2015 được sửa đổi bởi khoản 12 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2025. Theo đó, tội danh này là hành vi nhập khẩu, cho phép nhập khẩu các loại chất thải từ công nghệ, máy móc, thiết bị, các chế phẩm sinh học, chế phẩm hóa học khác, các chất độc hại, chất phóng xạ hoặc phế thải không đảm bảo tiêu chuẩn bảo vệ môi trường vào trong lãnh thổ Việt Nam. Và gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến tiêu chuẩn bảo vệ môi trường trong nước và sức khỏe con người. Cụ thể:

  • Mặt chủ quan của tội phạm được thể hiện bằng lỗi cố ý, gồm cố ý trực tiếp và cố ý gián tiếp. Người phạm tội nhận thức rõ hành vi của mình là trái pháp luật và gây nguy hại, nhưng vẫn mong muốn thực hiện hoặc chấp nhận rủi ro đó.
  • Mặt khách thể của tội danh này là các quy định của Nhà nước về bảo vệ môi trường, cụ thể là các quy định về quản lý xuất nhập khẩu chất thải. 
  • Chủ thể của tội phạm có thể là cá nhân (có năng lực trách nhiệm hình sự) hoặc pháp nhân thương mại thực hiện hành vi vi phạm.

Tóm lại, tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam được hiểu như phân tích trên dựa theo quy định của pháp luật.

2. Những loại chất thải nào bị cấm hoặc bị hạn chế đưa vào lãnh thổ Việt Nam?

- Theo Điều 6 Luật Bảo vệ môi trường 2020 thì các loại chất thải bị cấm đưa vào lãnh thổ Việt Nam gồm:

  • Chất thải nguy hại: Chất chứa yếu tố độc hại, phóng xạ, lây nhiễm, dễ cháy, dễ nổ, hoặc gây ăn mòn.
  • Chất thải rắn thông thường: Rác thải sinh hoạt, chất thải công nghiệp không thuộc danh mục phế liệu được phép tái chế.
  • Chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy: Các hợp chất hữu cơ độc hại có khả năng tích tụ sinh học và tồn tại lâu dài trong môi trường và các chất thuộc diện phải loại trừ theo các công ước quốc tế mà Việt Nam tham gia (như Công ước Stockholm).

- Theo Điều 71 Luật Bảo vệ môi trường 2020 được sửa đổi bởi điểm a khoản 21 Điều 1 Luật sửa đổi 15 Luật trong lĩnh vực Nông nghiệp và Môi trường 2025 thì pháp luật cho phép nhập khẩu một số loại chất thải đã được phân loại, làm sạch được gọi là phế liệu, nhưng chỉ được dùng làm nguyên liệu sản xuất. Việc nhập khẩu này bị hạn chế và phải thỏa mãn các điều kiện khắt khe gồm:

  • Phù hợp quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường đối với phế liệu nhập khẩu từ nước ngoài làm nguyên liệu sản xuất;
  • Thuộc Danh mục phế liệu được phép nhập khẩu từ nước ngoài làm nguyên liệu sản xuất do Thủ tướng Chính phủ ban hành;
  • Bảo đảm tỷ lệ và lộ trình hạn chế nhập khẩu phế liệu từ nước ngoài làm nguyên liệu sản xuất.
  • Có cơ sở sản xuất đáp ứng yêu cầu về bảo vệ môi trường; có phương án xử lý tạp chất đi kèm phù hợp với phế liệu nhập khẩu;
  • Có giấy phép môi trường;
  • Ký quỹ bảo vệ môi trường theo quy định;
  • Có văn bản cam kết về việc tái xuất hoặc xử lý phế liệu trong trường hợp phế liệu nhập khẩu không đáp ứng yêu cầu về bảo vệ môi trường.

Theo đó, những loại chất thải nêu trên bị cấm hoặc bị hạn chế đưa vào lãnh thổ Việt Nam.

3. Tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam khác gì với hành vi nhập khẩu hàng hóa không đúng quy định?

Tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam có sự khác biệt so với hành vi nhập khẩu hàng hóa không đúng quy định, cụ thể:

- Về bản chất:

  • Tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam: Đây được xem là tội phạm có hành vi gây nguy hiểm cho môi trường, bị xử lý hình sự với mức phạt tù lên đến nhiều năm hoặc phạt tiền nặng đối với cả cá nhân lẫn pháp nhân thương mại tùy theo mức độ vi phạm.
  • Hành vi nhập khẩu hàng hóa không đúng quy định: Có thể chỉ bị xử phạt hành chính hoặc cấu thành tội phạm kinh tế khác (như tội buôn lậu, tội trốn thuế) tùy thuộc vào giá trị hàng hóa và tính chất vi phạm nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài chính với Nhà nước. Chẳng hạn, tại điểm d khoản 3 Điều 71 Nghị định 98/2020/NĐ-CP quy định phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng đối với hành vi nhập khẩu loại hàng hóa không đúng với loại hàng hóa được quyền nhập khẩu ghi trong giấy chứng nhận đăng ký quyền xuất khẩu, quyền nhập khẩu được cấp, được sửa đổi, bổ sung, gia hạn.

luu-y-toi-dua-chat-thai-vao-lanh-tho-viet-nam.jpg

- Về đối tượng:

  • Tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam: Đối tượng là chất thải (như chất thải nguy hại, chất thải có thành phần nguy hại đặc biệt, chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy) hoặc máy móc, thiết bị, phế thải không đảm bảo tiêu chuẩn môi trường.
  • Hành vi nhập khẩu hàng hóa không đúng quy định: Đối tượng là hàng hóa thông thường (vật phẩm, thiết bị, sản phẩm thương mại...) nhưng vi phạm các điều kiện về giấy phép, thủ tục hải quan, khai báo sai chủng loại hoặc nhập khẩu mặt hàng thuộc danh mục hạn chế/cấm kinh doanh thương mại thông thường.

- Về hậu quả:

  • Tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam: Xâm phạm trực tiếp đến chế độ quản lý của Nhà nước về bảo vệ môi trường, các quy định về an toàn môi trường, ngăn chặn nguy cơ ô nhiễm do chất thải từ nước ngoài đưa vào.
  • Hành vi nhập khẩu hàng hóa không đúng quy định: Xâm phạm đến chế độ quản lý kinh tế của Nhà nước trong lĩnh vực xuất nhập khẩu, gây thất thu ngân sách, ảnh hưởng đến thị trường hàng hóa trong nước hoặc vi phạm quy định quản lý hành chính của nhà nước.

Nhìn chung, tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam có khác biệt nhất định so với hành vi nhập khẩu hàng hóa không đúng quy định.

III. Quy định pháp luật về tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam

Tìm hiểu các quy định về tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam là vấn đề được nhiều người quan tâm. Hiểu được điều này, NPLaw đưa ra các quy định về tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam theo quy định mới nhất hiện nay.

1. Pháp luật quy định như thế nào về việc đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam?

- Theo khoản 6 Điều 6 Luật Bảo vệ môi trường 2020 thì pháp luật nghiêm cấm nhập khẩu, tạm nhập, tái xuất, quá cảnh chất thải từ nước ngoài dưới mọi hình thức.

- Người có hành vi vi phạm sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam được pháp luật quy định tại Điều 239 Bộ luật hình sự 2015 được sửa đổi bởi khoản 12 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2025. Theo đó sẽ bị xử lý với các khung hình phạt như sau:

Người nào đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam trái pháp luật thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 400.000.000 đồng đến 2.000.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm:

  • Đưa từ 1.000 kilôgam đến dưới 3.000 kilôgam chất thải nguy hại có thành phần nguy hại đặc biệt vượt ngưỡng chất thải nguy hại theo quy định của pháp luật hoặc có chứa chất phải loại trừ theo Phụ lục A Công ước Stockholm về các chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy hoặc từ 3.000 kilôgam đến dưới 10.000 kilôgam chất thải nguy hại khác;
  • Đưa từ 70.000 kilôgam đến dưới 170.000 kilôgam chất thải khác.

Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 2.000.000.000 đồng đến 4.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 02 năm đến 07 năm:

  • Có tổ chức;
  • Đưa từ 3.000 kilôgam đến dưới 5.000 kilôgam chất thải nguy hại có thành phần nguy hại đặc biệt vượt ngưỡng chất thải nguy hại theo quy định của pháp luật hoặc có chứa chất phải loại trừ theo Phụ lục A Công ước Stockholm về các chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy hoặc từ 10.000 kilôgam đến dưới 50.000 kilôgam chất thải nguy hại khác;
  • Đưa từ 170.000 kilôgam đến dưới 300.000 kilôgam chất thải khác.

Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 4.000.000.000 đồng đến 10.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 05 năm đến 10 năm:

  • Đưa 5.000 kilôgam trở lên chất thải nguy hại có thành phần nguy hại đặc biệt vượt ngưỡng chất thải nguy hại theo quy định của pháp luật hoặc có chứa chất phải loại trừ theo Phụ lục A Công ước Stockholm về các chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy hoặc 50.000 kilôgam trở lên chất thải nguy hại khác;
  • Đưa 300.000 kilôgam trở lên chất thải khác.

Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 400.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.

Pháp nhân thương mại phạm Tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam có thể bị phạt lên đến 14.000.000.000 đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 01 năm đến 03 năm. Trường hợp phạm tội thuộc trường hợp quy định tại Điều 79 của Bộ luật Hình sự, thì bị đình chỉ hoạt động vĩnh viễn.

Có thể thấy, việc đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam là hành vi bị nghiêm cấm dưới mọi hình thức và người thực hiện hành vi sẽ bị truy cứu hình sự với tội danh trên.

2. Doanh nghiệp cần đáp ứng những điều kiện pháp lý nào khi nhập khẩu phế liệu, nguyên liệu từ nước ngoài để tránh vi phạm quy định về đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam?

- Theo Điều 71 Luật Bảo vệ môi trường 2020 được sửa đổi bởi điểm a khoản 21 Điều 1 Luật sửa đổi 15 Luật trong lĩnh vực Nông nghiệp và Môi trường 2025 và quy định phế liệu nhập khẩu từ nước ngoài vào Việt Nam phải đáp ứng các yêu cầu sau đây:

  • Phù hợp quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường đối với phế liệu nhập khẩu từ nước ngoài làm nguyên liệu sản xuất;
  • Thuộc Danh mục phế liệu được phép nhập khẩu từ nước ngoài làm nguyên liệu sản xuất do Thủ tướng Chính phủ ban hành;
  • Bảo đảm tỷ lệ và lộ trình hạn chế nhập khẩu phế liệu từ nước ngoài làm nguyên liệu sản xuất.

- Tổ chức, cá nhân chỉ được nhập khẩu phế liệu từ nước ngoài làm nguyên liệu sản xuất cho cơ sở sản xuất của mình và phải đáp ứng các yêu cầu về bảo vệ môi trường sau đây:

  • Có cơ sở sản xuất với công nghệ, thiết bị tái chế, tái sử dụng, kho, bãi dành riêng cho việc tập kết phế liệu đáp ứng yêu cầu về bảo vệ môi trường; có phương án xử lý tạp chất đi kèm phù hợp với phế liệu nhập khẩu;
  • Có giấy phép môi trường;
  • Ký quỹ bảo vệ môi trường theo quy định tại Điều 137 của Luật này trước thời điểm phế liệu được dỡ xuống cảng đối với trường hợp nhập khẩu qua cửa khẩu đường biển hoặc trước thời điểm nhập khẩu vào Việt Nam đối với các trường hợp khác;
  • Có văn bản cam kết về việc tái xuất hoặc xử lý phế liệu trong trường hợp phế liệu nhập khẩu không đáp ứng yêu cầu về bảo vệ môi trường.

toi-dua-chat-thai-vao-lanh-tho-viet-nam.jpg

Vậy, doanh nghiệp cần đáp ứng những điều kiện pháp lý trên khi nhập khẩu phế liệu, nguyên liệu từ nước ngoài để tránh vi phạm quy định về đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam.

3. Doanh nghiệp cần lưu ý những quy định nào khi ký kết hợp đồng nhập khẩu nhằm hạn chế rủi ro liên quan đến tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam?

Khi ký kết hợp đồng nhập khẩu doanh nghiệp nên lưu ý những quy định sau nhằm hạn chế rủi ro liên quan đến tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam:

- Việc áp dụng quy chuẩn kỹ thuật môi trường về quản lý phế liệu nhập khẩu từ nước ngoài làm nguyên liệu sản xuất phải bảo đảm các nguyên tắc sau theo khoản 3 Điều 99 Luật Bảo vệ môi trường 2020:

  • Quy chuẩn kỹ thuật môi trường về quản lý phế liệu nhập khẩu từ nước ngoài làm nguyên liệu sản xuất là một trong các căn cứ để thông quan lô hàng phế liệu nhập khẩu. Trường hợp không đáp ứng yêu cầu, phải tái xuất theo quy định của pháp luật;
  • Quy chuẩn kỹ thuật môi trường về quản lý phế liệu nhập khẩu từ nước ngoài làm nguyên liệu sản xuất được áp dụng đối với từng lô hàng phế liệu nhập khẩu đăng ký kiểm tra, trừ trường hợp được miễn kiểm tra theo quy định của pháp luật.

Theo đó, các bên cần có điều khoản cam kết về tiêu chuẩn/quy chuẩn kỹ thuật môi trường đối với chất thải là phế liệu nhập khẩu dùng làm nguyên liệu sản xuất phải phù hợp với quy định pháp luật.

- Trong hợp đồng nên thỏa thuận điều khoản về kiểm định độc lập và chứng nhận chất lượng: Thỏa thuận việc giám định chất lượng, hàm lượng tạp chất hoặc dư lượng độc hại bởi một tổ chức giám định quốc tế uy tín tại cảng đi trước khi bốc hàng lên tàu.

- Ký quỹ bảo vệ môi trường theo quy định trước thời điểm phế liệu được dỡ xuống cảng đối với trường hợp nhập khẩu qua cửa khẩu đường biển hoặc trước thời điểm nhập khẩu vào Việt Nam đối với các trường hợp khác đối với chất thải là phế liệu dùng làm nguyên liệu sản xuất tại điểm c khoản 2 Điều 71 Luật Bảo vệ môi trường 2020. Mục đích ký quỹ bảo vệ môi trường nhằm bảo đảm các tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm phục hồi môi trường, xử lý rủi ro, nguy cơ ô nhiễm môi trường phát sinh từ hoạt động nhập khẩu.

Kết luận lại, doanh nghiệp cần lưu ý những quy định trên khi ký kết hợp đồng nhập khẩu nhằm hạn chế rủi ro liên quan đến tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam.

IV. Giải đáp các tình huống thường gặp về tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam

Để hiểu rõ hơn các quy định về tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam, sau đây là một số câu hỏi và giải đáp thắc mắc về vấn đề này.

1. Doanh nghiệp nhập khẩu lô hàng nhưng bên trong có lẫn chất thải thì có bị xử lý về tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam không?

Doanh nghiệp nhập khẩu lô hàng nhưng bên trong có lẫn chất thải thì có thể bị xử lý về tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam nếu hành vi vi phạm có đủ các yếu tố cấu thành tội danh này.

- Theo khoản 6 Điều 6 Luật Bảo vệ môi trường 2020, pháp luật nghiêm cấm nhập khẩu, tạm nhập, tái xuất, quá cảnh chất thải từ nước ngoài dưới mọi hình thức. Do đó việc nhập khẩu lô hàng có lẫn chất thải là hành vi vi phạm pháp luật, người vi phạm có thể bị xử lý hình sự hoặc phạt hành chính tùy theo tính chất, mức độ của hành vi vi phạm.

- Theo Điều 239 Bộ luật hình sự 2015 được sửa đổi bởi khoản 12 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2025 thì điều kiện để cấu thành tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam là:

  • Doanh nghiệp thực hiện hành vi với lỗi cố ý. Nghĩa là doanh nghiệp biết rõ trong lô hàng có chứa chất thải bị cấm nhưng vẫn chủ ý nhập khẩu hoặc biết nhưng bỏ mặc cho hậu quả xảy ra.
  • Về định lượng chất thải pha lẫn trong lô hàng phải đạt các hạn mức tối thiểu để xử lý hình sự, mức định lượng tối thiểu bao gồm:

+ Từ 1.000 kg đến dưới 3.000 kg đối với chất thải nguy hại có thành phần nguy hại đặc biệt vượt ngưỡng hoặc chứa chất phải loại trừ theo Công ước Stockholm.

+ Từ 3.000 kg đến dưới 10.000 kg đối với chất thải nguy hại khác.

+ Từ 70.000 kg trở lên đối với chất thải khác.

- Trường hợp doanh nghiệp không bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam khi doanh nghiệp chứng minh được lỗi vô ý, việc lẫn chất thải là do đối tác nước ngoài lừa dối, tráo hàng hoặc lỗi kỹ thuật ngoài ý muốn trong quá trình đóng gói của phía xuất khẩu hoặc lượng chất thải nhập khẩu không đạt mức quy định để cấu thành tội phạm theo quy định thì doanh nghiệp có thể không bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội danh này. Tuy nhiên, doanh nghiệp sẽ bị xử phạt hành chính đối với hành vi nhập khẩu chất thải, chẳng hạn như tại điểm đ khoản 1 Điều 28 Nghị định 45/2022/NĐ-CP quy định phạt tiền từ 400.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng đối với hành vi nhập khẩu chất ô nhiễm khó phân hủy và nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu, sản phẩm, hàng hóa, thiết bị có chứa chất ô nhiễm khó phân hủy vượt quá giới hạn tối đa cho phép theo quy định của pháp luật, trừ trường hợp quy định tại điểm e Điều này và khoản 4 Điều 35 Nghị định này.

Do đó, doanh nghiệp nhập khẩu lô hàng nhưng bên trong có lẫn chất thải thì có thể bị xử lý về tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam nếu có đủ các yếu tố cấu thành tội phạm theo quy định.

2. Nhập khẩu phế liệu không đáp ứng quy chuẩn môi trường có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự không?

Nhập khẩu phế liệu không đáp ứng quy chuẩn môi trường có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Theo Điều 71 Luật Bảo vệ môi trường 2020 thì phế liệu nhập khẩu từ nước ngoài dùng làm nguyên liệu sản xuất phải đáp ứng các điều kiện cụ thể theo quy định pháp luật. Do đó, nhập khẩu phế liệu không đạt quy chuẩn môi trường hoặc không thuộc danh mục cho phép về bản chất sẽ bị xem xét như chất thải gây ô nhiễm và có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam theo Điều 239 Bộ luật hình sự 2015 được sửa đổi bởi khoản 12 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2025.

3. Doanh nghiệp thuê đơn vị logistics thực hiện thủ tục nhập khẩu, nếu phát hiện có chất thải thì trách nhiệm thuộc về ai?

Khi doanh nghiệp thuê một đơn vị logistics để thực hiện thủ tục nhập khẩu hàng hóa, nếu cơ quan chức năng phát hiện lô hàng có chứa chất thải trái phép, trách nhiệm pháp lý thuộc về chính doanh nghiệp và đơn vị logistics có thể chịu trách nhiệm liên đới. Theo đó:

- Trách nhiệm của doanh nghiệp:

Doanh nghiệp nhập khẩu là người ký kết hợp đồng mua bán (đơn vị trực tiếp mua hàng từ đối tác nước ngoài). Nếu hàng hóa nhập có chứa chất thải trái phép, doanh nghiệp sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đủ yếu tố cấu thành tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam theo Điều 239 Bộ luật hình sự 2015 được sửa đổi bởi khoản 12 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2025.

- Trách nhiệm của đơn vị logistics:

Theo khoản 3 Điều 238 Luật thương mại 2005 quy định thương nhân kinh doanh dịch vụ logistics không được hưởng quyền giới hạn trách nhiệm bồi thường thiệt hại, nếu người có quyền và lợi ích liên quan chứng minh được sự mất mát, hư hỏng hoặc giao trả hàng chậm là do thương nhân kinh doanh dịch vụ logistics cố ý hành động hoặc không hành động để gây ra mất mát, hư hỏng, chậm trễ hoặc đã hành động hoặc không hành động một cách mạo hiểm và biết rằng sự mất mát, hư hỏng, chậm trễ đó chắc chắn xảy ra.

Theo quy định này, đơn vị logistics chỉ là bên cung ứng dịch vụ trung gian dựa trên chứng từ do doanh nghiệp cung cấp. Đơn vị logistics không phải chịu trách nhiệm về bản chất bất hợp pháp bên trong hàng hóa, trừ trường hợp cơ quan điều tra chứng minh được đơn vị logistics biết rõ hàng hóa có chứa là chất thải nhưng vẫn cố tình thông đồng, khai báo gian dối hoặc tự ý thay đổi nội dung khai báo trái với chứng từ doanh nghiệp cung cấp, giả mạo hồ sơ để nhập khẩu.

Tóm lại, doanh nghiệp thuê đơn vị logistics thực hiện thủ tục nhập khẩu, nếu phát hiện có chất thải thì trách nhiệm trước hết thuộc về doanh nghiệp, đơn vị logistics có thể chịu trách nhiệm liên đới theo phân tích trên.

4. Trường hợp khai báo hải quan đúng nhưng hàng hóa thực tế là chất thải thì doanh nghiệp cần xử lý như thế nào?

- Theo khoản 6 Điều 6 Luật Bảo vệ môi trường 2020, pháp luật nghiêm cấm nhập khẩu, tạm nhập, tái xuất, quá cảnh chất thải từ nước ngoài dưới mọi hình thức. Trong trường hợp doanh nghiệp khai báo hải quan đúng nhưng kết quả kiểm tra thực tế xác định hàng hóa nhập khẩu lại là chất thải, doanh nghiệp cần thực hiện các bước xử lý như sau:

  • Báo cáo và làm việc với cơ quan hải quan để lấy mẫu phân tích, giám định nhằm xác định chính xác chủng loại chất thải theo quy định pháp luật.
  • Lập biên bản ghi nhận thực tế hàng hóa và cung cấp chứng cứ về hóa đơn, chứng từ nhập khẩu hàng hóa. Doanh nghiệp cần cung cấp các bằng chứng khách quan (như hợp đồng, hóa đơn, email giao dịch, chứng từ gửi hàng của đối tác nước ngoài) để chứng minh việc không cố ý nhập khẩu chất thải.
  • Doanh nghiệp bắt buộc phải thực hiện thủ tục tái xuất hoặc tiêu hủy theo quyết định xử lý vi phạm của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Có thể thấy, trường hợp khai báo hải quan đúng nhưng hàng hóa thực tế là chất thải thì doanh nghiệp cần xử lý như trên.

5. Khi bị khởi tố hoặc điều tra về tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam, doanh nghiệp cần làm gì để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp?

Khi doanh nghiệp bị khởi tố hoặc điều tra về tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam. Để bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp của mình, doanh nghiệp cần thực hiện các bước sau:

- Nhờ sự hỗ trợ của luật sư ngay từ giai đoạn đầu: Luật sư sẽ tham gia cùng người đại diện pháp luật của doanh nghiệp trong tất cả các buổi làm việc, lấy lời khai với cơ quan chức năng, giúp doanh nghiệp hiểu rõ quyền lợi hợp pháp của mình theo Điều 16 Bộ luật tố tụng hình sự 2015 sửa đổi 2025.

- Thu thập tài liệu, chứng cứ: Doanh nghiệp cần rà soát và tập hợp hệ thống hồ sơ minh chứng để làm rõ quy trình nhập khẩu hàng hóa, bao gồm:

  • Hồ sơ xuất nhập khẩu: Hợp đồng thương mại, vận đơn, hóa đơn thương mại, tờ khai hải quan.
  • Hồ sơ chứng nhận chất lượng: Chứng thư giám định chất lượng hàng hóa của các tổ chức giám định độc lập được cấp phép, chứng nhận xuất xứ (C/O), các giấy phép môi trường hoặc văn bản chấp thuận của cơ quan quản lý (nếu hàng hóa thuộc danh mục phế liệu được phép nhập khẩu).
  • Bằng chứng về sự ngoại phạm hoặc lỗi của bên thứ ba: Nếu doanh nghiệp bị lừa dối bởi đối tác nước ngoài (hàng hóa thực tế không đúng với hợp đồng đã ký), hoặc do sai sót từ hãng vận chuyển, công ty logistics, cần thu thập các email, tin nhắn, biên bản làm việc để chứng minh doanh nghiệp không có yếu tố lỗi cố ý.

- Trong trường hợp có sai sót dẫn đến hành vi vi phạm, doanh nghiệp cần chủ động phối hợp để giảm thiểu thiệt hại nhằm hưởng các tình tiết giảm nhẹ tội:

  • Tự nguyện khắc phục hậu quả: Chủ động vận chuyển chất thải ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc tiêu hủy an toàn theo đúng quy định pháp luật hoặc yêu cầu từ cơ quan chức năng.
  • Hợp tác tích cực: Cung cấp đầy đủ thông tin, tài liệu giúp cơ quan điều tra nhanh chóng làm rõ bản chất vụ án.

Kết luận lại, khi bị khởi tố hoặc điều tra về tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam, doanh nghiệp cần thực hiện như trên để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp.

V. Vì sao nên liên hệ NPLaw để được luật sư tư vấn và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp khi phát sinh vụ việc liên quan đến tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam?

Trên đây là thông tin giải đáp vướng mắc về tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam mà NPLaw gửi đến Quý độc giả. Với đội ngũ luật sư, chuyên viên pháp lý giàu kinh nghiệm, NPLaw cung cấp dịch vụ pháp lý uy tín, chuyên nghiệp, đảm bảo tốt nhất quyền lợi hợp pháp cho Quý Khách hàng. Nếu cần hỗ trợ về vấn đề pháp lý, bạn có thể liên hệ NPLaw để được tư vấn về hỗ trợ.

Trên đây là các thông tin mang tính tham khảo, Quý khách hàng cần tư vấn chi tiết về trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ cho Hãng luật NPLaw để được tư vấn ngay.