Bị lừa đảo qua mạng đang trở thành vấn đề phổ biến khi các thủ đoạn chiếm đoạt tài sản ngày càng tinh vi trên môi trường Internet. Việc xử lý kịp thời, thu thập đầy đủ chứng cứ và thực hiện đúng quy trình pháp lý giúp nạn nhân nâng cao khả năng bảo vệ quyền lợi, yêu cầu xử lý đối tượng vi phạm và thu hồi tài sản khi có căn cứ.

I. Thực trạng bị lừa đảo qua mạng và những rủi ro người dùng Internet đang đối mặt

Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ và các nền tảng trực tuyến kéo theo tình trạng bị lừa đảo qua mạng ngày càng gia tăng với nhiều thủ đoạn tinh vi như giả mạo tài khoản, lừa chuyển tiền, chiếm đoạt thông tin cá nhân hoặc dụ dỗ tham gia các hoạt động không hợp pháp.

Người dùng Internet không chỉ đối mặt với nguy cơ mất tài sản mà còn có thể bị xâm phạm quyền riêng tư, lộ thông tin cá nhân và gặp khó khăn trong quá trình xác định, xử lý đối tượng vi phạm. Do đó, việc nâng cao cảnh giác và nắm rõ cách xử lý khi bị lừa đảo qua mạng là yếu tố quan trọng để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mỗi cá nhân.

II. Những điều cần biết khi bị lừa đảo qua mạng

Để có phương án xử lý phù hợp khi gặp sự cố, người dùng cần hiểu rõ khái niệm, nhận diện sai lầm thường gặp và vai trò của việc phát hiện sớm dấu hiệu khi bị lừa đảo qua mạng.

1. Bị lừa đảo qua mạng được hiểu như thế nào dưới góc độ pháp luật?

Dưới góc độ pháp luật, bị lừa đảo qua mạng là trường hợp cá nhân, tổ chức bị đối tượng sử dụng các thủ đoạn gian dối thông qua môi trường mạng như mạng xã hội, ứng dụng trực tuyến, website hoặc các nền tảng Internet khác nhằm tạo sự tin tưởng để chiếm đoạt tài sản hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của nạn nhân.

Hành vi này có thể bị xem xét xử lý theo quy định pháp luật tùy thuộc vào tính chất, mức độ vi phạm và hậu quả thực tế xảy ra. Trong đó, trường hợp có hành vi dùng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt tài sản có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015 (được sửa đổi, bổ sung bởi khoản 3 Điều 2 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017).

2. Những sai lầm nhiều nạn nhân thường mắc phải sau khi bị lừa đảo qua mạng

Sau khi bị lừa đảo qua mạng, nhiều nạn nhân có thể xử lý chưa đúng cách, dẫn đến việc khó thu thập chứng cứ, kéo dài thời gian giải quyết hoặc giảm khả năng bảo vệ quyền lợi. Một số sai lầm thường gặp gồm:

  • Chậm trình báo cơ quan có thẩm quyền: Việc chậm cung cấp thông tin có thể khiến quá trình xác minh, truy tìm đối tượng và thu thập dữ liệu điện tử gặp nhiều khó khăn hơn.
  • Tiếp tục liên hệ hoặc làm theo yêu cầu của đối tượng lừa đảo: Một số nạn nhân tiếp tục chuyển thêm tiền với hy vọng lấy lại tài sản, nhưng có thể làm gia tăng thiệt hại.
  • Xóa tin nhắn, lịch sử giao dịch hoặc thông tin liên quan: Đây có thể là những tài liệu quan trọng để chứng minh hành vi vi phạm và hỗ trợ quá trình giải quyết vụ việc.
  • Tự ý công khai thông tin cá nhân trên mạng xã hội: Việc chia sẻ quá nhiều thông tin có thể khiến nạn nhân tiếp tục trở thành mục tiêu của các hành vi lừa đảo khác.

Do đó, khi phát hiện bị lừa đảo qua mạng, nạn nhân cần bình tĩnh, nhanh chóng lưu giữ chứng cứ, bảo vệ thông tin cá nhân và thực hiện các biện pháp pháp lý phù hợp để bảo vệ quyền lợi của mình.

3. Việc phát hiện sớm dấu hiệu lừa đảo qua mạng có ý nghĩa như thế nào?

Việc phát hiện sớm dấu hiệu lừa đảo qua mạng giúp cá nhân, tổ chức kịp thời ngăn chặn thiệt hại, bảo vệ tài sản và hạn chế nguy cơ bị xâm phạm thông tin cá nhân. Khi nhận diện được các dấu hiệu bất thường như yêu cầu cung cấp thông tin bảo mật, chuyển tiền không rõ mục đích, lời mời đầu tư thiếu minh bạch hoặc tài khoản có dấu hiệu giả mạo, người dùng có thể chủ động dừng giao dịch và kiểm tra thông tin trước khi thực hiện.

Bên cạnh đó, việc phát hiện sớm còn giúp nạn nhân nhanh chóng lưu giữ chứng cứ điện tử, thông tin giao dịch và trình báo cơ quan có thẩm quyền, từ đó nâng cao khả năng xác minh, xử lý hành vi vi phạm và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

III. Quy định của pháp luật khi bị lừa đảo qua mạng

Khi bị lừa đảo qua mạng, nạn nhân cần nắm rõ các quy định pháp luật liên quan đến việc bảo vệ quyền lợi, thu thập chứng cứ, trình báo cơ quan có thẩm quyền và yêu cầu xử lý hành vi vi phạm để có phương án giải quyết phù hợp.

1. Người bị lừa đảo qua mạng cần thực hiện những bước nào để bảo vệ quyền lợi?

Khi bị lừa đảo qua mạng, người bị hại cần nhanh chóng thực hiện các biện pháp cần thiết để bảo vệ quyền lợi và hỗ trợ cơ quan có thẩm quyền trong quá trình xác minh, xử lý vụ việc. Cụ thể:

  • Ngừng giao dịch với đối tượng lừa đảo: Không tiếp tục chuyển tiền, cung cấp thêm thông tin cá nhân hoặc thực hiện theo yêu cầu của đối tượng để tránh phát sinh thêm thiệt hại.
  • Lưu giữ và thu thập chứng cứ: Bảo quản các thông tin liên quan như tin nhắn, hình ảnh, video, nội dung trao đổi, thông tin tài khoản nhận tiền, lịch sử giao dịch và các dữ liệu điện tử khác.
  • Trình báo, tố giác hành vi lừa đảo: Người bị hại có thể gửi đơn tố giác đến Cơ quan điều tra nơi cư trú hoặc cơ quan có thẩm quyền để được tiếp nhận, giải quyết.

Căn cứ Điều 145 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 (sửa đổi 2025), cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và các cơ quan, tổ chức khác có thẩm quyền có trách nhiệm tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố.

Hồ sơ tố giác thường bao gồm:

  • Đơn trình báo, tố giác hành vi lừa đảo;
  • Giấy tờ tùy thân của người bị hại;
  • Tài liệu, chứng cứ liên quan đến hành vi vi phạm như nội dung trao đổi, chứng từ giao dịch, hình ảnh, video hoặc dữ liệu điện tử khác.

Việc trình báo kịp thời và cung cấp đầy đủ chứng cứ giúp cơ quan có thẩm quyền có cơ sở xác minh vụ việc, xử lý đối tượng vi phạm và bảo vệ tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của người bị hại.

2. Các loại chứng cứ nào nên được lưu giữ khi bị lừa đảo qua mạng?

Khi bị lừa đảo qua mạng, việc lưu giữ chứng cứ đầy đủ giúp cơ quan có thẩm quyền có căn cứ xác minh, xử lý vụ việc. Căn cứ Điều 86 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 (sửa đổi 2025), chứng cứ là những gì có thật, được thu thập theo trình tự, thủ tục luật định và được dùng để xác định hành vi phạm tội, người thực hiện hành vi phạm tội và các tình tiết liên quan.

Người bị hại nên lưu giữ các chứng cứ như:

  • Dữ liệu điện tử: Tin nhắn, email, hình ảnh, video, ghi âm, lịch sử trao đổi trên mạng xã hội.
  • Thông tin giao dịch: Sao kê ngân hàng, biên lai chuyển tiền, thông tin tài khoản nhận tiền.
  • Thông tin nhận diện đối tượng: Số điện thoại, tài khoản mạng xã hội, website, hình ảnh hoặc nội dung liên quan đến hành vi lừa đảo.
  • Các tài liệu khác: Giấy tờ, đồ vật hoặc thông tin có thể chứng minh hành vi gian dối và thiệt hại xảy ra.

Việc bảo quản chứng cứ kịp thời giúp người bị hại thuận lợi hơn khi trình báo và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

3. Người bị lừa đảo qua mạng có thể yêu cầu bồi thường hoặc thu hồi tài sản trong trường hợp nào?

Người bị lừa đảo qua mạng có thể yêu cầu bồi thường thiệt hại hoặc được xem xét thu hồi tài sản khi có căn cứ xác định hành vi lừa đảo đã xảy ra, đối tượng thực hiện hành vi vi phạm và tài sản bị chiếm đoạt vẫn có khả năng được thu hồi.

Cụ thể, người bị hại có thể yêu cầu bồi thường khi:

  • Có chứng cứ chứng minh thiệt hại thực tế như số tiền, tài sản bị chiếm đoạt và hành vi gian dối của đối tượng.
  • Cơ quan có thẩm quyền xác định người thực hiện hành vi lừa đảo và giải quyết trách nhiệm bồi thường theo quy định pháp luật.
  • Tài sản bị chiếm đoạt được thu giữ, kê biên hoặc xác định còn tồn tại trong quá trình điều tra, xử lý vụ án.

Việc thu hồi tài sản phụ thuộc vào nhiều yếu tố như thời điểm trình báo, khả năng xác minh đối tượng, việc phong tỏa giao dịch và quá trình xử lý của cơ quan có thẩm quyền. Vì vậy, khi phát hiện bị lừa đảo qua mạng, người bị hại cần nhanh chóng trình báo, cung cấp chứng cứ để nâng cao khả năng bảo vệ quyền lợi của mình.

4. Cơ quan nào tiếp nhận tố giác khi bị lừa đảo qua mạng?

Khi bị lừa đảo qua mạng, người bị hại có thể gửi tố giác đến cơ quan có thẩm quyền để được tiếp nhận, xác minh và xử lý theo quy định pháp luật.

Căn cứ Điều 146 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 được sửa đổi, bổ sung bởi khoản 1 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Tố tụng hình sự 2021 và khoản 56 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Tố tụng hình sự 2025 (có hiệu lực từ ngày 01/07/2025), Công an cấp xã, Đồn Công an có trách nhiệm tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm; lập biên bản tiếp nhận, tiến hành kiểm tra, xác minh sơ bộ và chuyển ngay tố giác kèm tài liệu, đồ vật có liên quan cho Cơ quan điều tra có thẩm quyền.

Ngoài ra, người bị hại có thể gửi tố giác đến Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát hoặc các cơ quan, tổ chức khác có trách nhiệm tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm theo quy định tại Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.

Việc trình báo sớm và cung cấp đầy đủ chứng cứ như thông tin giao dịch, dữ liệu điện tử, nội dung trao đổi với đối tượng lừa đảo sẽ giúp cơ quan có thẩm quyền thuận lợi hơn trong quá trình xác minh và xử lý vụ việc.

5. Những lưu ý giúp nâng cao khả năng xử lý thành công vụ việc bị lừa đảo qua mạng

Để nâng cao khả năng xử lý vụ việc khi bị lừa đảo qua mạng, người bị hại cần lưu ý:

  • Trình báo kịp thời đến cơ quan có thẩm quyền để được tiếp nhận, xác minh và xử lý vụ việc.
  • Thu thập, bảo quản đầy đủ chứng cứ như tin nhắn, dữ liệu điện tử, thông tin tài khoản, chứng từ giao dịch và các tài liệu liên quan.
  • Không tự ý xóa hoặc chỉnh sửa thông tin trao đổi với đối tượng lừa đảo vì đây có thể là nguồn chứng cứ quan trọng.
  • Cung cấp thông tin trung thực, đầy đủ về diễn biến vụ việc, phương thức liên hệ và thiệt hại thực tế.
  • Chủ động áp dụng biện pháp bảo vệ tài khoản, thông tin cá nhân để hạn chế nguy cơ tiếp tục bị chiếm đoạt.

Việc xử lý nhanh chóng, đúng trình tự và phối hợp với cơ quan có thẩm quyền sẽ giúp tăng khả năng xác minh hành vi vi phạm, bảo vệ quyền lợi và thu hồi tài sản khi có căn cứ.

IV. Giải đáp các thắc mắc thường gặp khi bị lừa đảo qua mạng

Khi bị lừa đảo qua mạng, nhiều người gặp khó khăn trong việc xác định hướng xử lý, thu thập chứng cứ và khả năng bảo vệ tài sản đã bị chiếm đoạt. Dưới đây là những giải đáp giúp người bị hại hiểu rõ hơn về quyền và phương án xử lý theo quy định pháp luật.

1. Bị lừa đảo qua mạng nhưng chưa biết rõ danh tính đối tượng thì có thể tố giác được không?

Người bị lừa đảo qua mạng vẫn có thể thực hiện tố giác dù chưa xác định được danh tính của đối tượng. Khi tiếp nhận tố giác, cơ quan có thẩm quyền sẽ căn cứ vào các thông tin, chứng cứ người bị hại cung cấp như tài khoản mạng xã hội, số điện thoại, thông tin giao dịch, dữ liệu điện tử, nội dung trao đổi để tiến hành xác minh, điều tra và làm rõ đối tượng vi phạm.

Vì vậy, nạn nhân không nên chờ xác định được người lừa đảo mới trình báo mà cần nhanh chóng cung cấp thông tin, chứng cứ liên quan để hỗ trợ quá trình xử lý vụ việc.

2. Chỉ chuyển khoản một lần với số tiền nhỏ thì có được cơ quan có thẩm quyền giải quyết không?

Việc chỉ chuyển khoản một lần với số tiền nhỏ vẫn có thể được cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận, xác minh và giải quyết nếu có dấu hiệu của hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Pháp luật không chỉ xem xét số tiền bị chiếm đoạt mà còn căn cứ vào thủ đoạn gian dối, hành vi của đối tượng và các tình tiết liên quan để xác định trách nhiệm pháp lý.

Trường hợp số tiền bị chiếm đoạt chưa đủ mức truy cứu trách nhiệm hình sự, người thực hiện hành vi vẫn có thể bị xử lý theo quy định pháp luật nếu thuộc các trường hợp luật định. Do đó, dù thiệt hại nhỏ, người bị hại vẫn nên nhanh chóng trình báo, cung cấp chứng cứ để cơ quan có thẩm quyền xem xét, xử lý vụ việc.

3. Đối tượng chặn liên lạc sau khi nhận tiền thì còn khả năng lấy lại tài sản không?

Có thể, nhưng khả năng thu hồi tài sản khi bị lừa đảo qua mạng phụ thuộc vào nhiều yếu tố như thời điểm trình báo, việc xác minh được đối tượng, dòng tiền giao dịch và quá trình xử lý của cơ quan có thẩm quyền.

Việc đối tượng chặn liên lạc không đồng nghĩa với việc mất hoàn toàn khả năng lấy lại tài sản. Người bị hại cần nhanh chóng lưu giữ chứng cứ, cung cấp thông tin giao dịch, tài khoản nhận tiền, nội dung trao đổi và thực hiện tố giác để cơ quan chức năng có căn cứ xác minh, truy tìm đối tượng và áp dụng các biện pháp xử lý phù hợp.

Chính vì vậy, khi phát hiện bị lừa đảo, nạn nhân không nên tự liên hệ hoặc thỏa thuận với đối tượng mà cần nhanh chóng thực hiện các biện pháp pháp lý để bảo vệ quyền lợi của mình.

4. Nếu đã xóa tin nhắn hoặc lịch sử cuộc gọi thì có ảnh hưởng đến việc giải quyết vụ việc không?

Việc xóa tin nhắn hoặc lịch sử cuộc gọi có thể gây khó khăn cho quá trình xác minh, thu thập chứng cứ và làm rõ hành vi lừa đảo. Những dữ liệu này có thể là căn cứ quan trọng để chứng minh phương thức liên hệ, thủ đoạn gian dối và mối liên hệ giữa người bị hại với đối tượng vi phạm.

Tuy nhiên, nếu đã lỡ xóa dữ liệu, người bị hại vẫn nên nhanh chóng trình báo và cung cấp các thông tin, tài liệu còn lại như sao kê giao dịch, thông tin tài khoản, hình ảnh chụp màn hình hoặc các chứng cứ liên quan khác để cơ quan có thẩm quyền xem xét, hỗ trợ xác minh vụ việc.

5. Bị lừa đảo qua mạng từ nhiều tháng trước thì còn có thể yêu cầu xử lý hay không?

Dù hành vi lừa đảo qua mạng đã xảy ra từ nhiều tháng trước, người bị hại vẫn có thể trình báo, tố giác đến cơ quan có thẩm quyền để được tiếp nhận, xác minh và xử lý theo quy định pháp luật.

Thời gian phát hiện và trình báo vụ việc có thể ảnh hưởng đến việc thu thập chứng cứ, xác minh đối tượng và khả năng thu hồi tài sản. Do đó, người bị hại nên cung cấp đầy đủ các thông tin còn lưu giữ như nội dung trao đổi, dữ liệu điện tử, thông tin tài khoản, chứng từ giao dịch và các tài liệu liên quan để hỗ trợ quá trình giải quyết.

V. Khi bị lừa đảo qua mạng, vì sao nên liên hệ NPLaw càng sớm càng tốt?

Khi bị lừa đảo qua mạng, việc liên hệ sớm với NPLaw giúp khách hàng được hỗ trợ đánh giá tình trạng vụ việc, hướng dẫn thu thập chứng cứ, xác định phương án xử lý phù hợp và thực hiện các thủ tục cần thiết để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp. Với đội ngũ luật sư có kinh nghiệm trong việc tư vấn, hỗ trợ giải quyết các vấn đề pháp lý, NPLaw đồng hành cùng khách hàng trong quá trình làm việc với cơ quan có thẩm quyền, góp phần nâng cao khả năng xử lý vụ việc và hạn chế những rủi ro phát sinh.

Trên đây là các thông tin mang tính tham khảo, Quý khách hàng cần tư vấn chi tiết về trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ cho Hãng luật NPLaw để được tư vấn ngay.