Thỏa thuận không làm việc cho đối thủ cạnh tranh được nhiều doanh nghiệp quan tâm nhằm bảo vệ bí mật kinh doanh và lợi ích hợp pháp trong quan hệ lao động. Vậy thỏa thuận này được áp dụng và công nhận như thế nào theo quy định pháp luật?

I. Thỏa thuận không làm việc cho đối thủ cạnh tranh được áp dụng trong những trường hợp nào?

Thỏa thuận không làm việc cho đối thủ cạnh tranh thường được áp dụng trong các trường hợp người lao động có khả năng tiếp cận thông tin quan trọng hoặc có ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích cạnh tranh của doanh nghiệp, chẳng hạn:

- Người lao động được tiếp cận bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ như dữ liệu khách hàng, chiến lược kinh doanh, công thức, quy trình hoặc thông tin chưa công khai.

- Người lao động giữ vị trí quản lý, chuyên môn quan trọng, có khả năng nắm giữ hoặc sử dụng các thông tin có giá trị đối với đối thủ cạnh tranh.

- Người lao động làm việc trong lĩnh vực có tính cạnh tranh cao, nơi việc chuyển sang doanh nghiệp đối thủ có thể làm phát sinh nguy cơ sử dụng hoặc tiết lộ thông tin của doanh nghiệp cũ.

- Khi doanh nghiệp và người lao động có nhu cầu thỏa thuận về nghĩa vụ bảo vệ thông tin sau khi chấm dứt quan hệ lao động. Theo khoản 2 Điều 21 Bộ luật Lao động 2019, trong trường hợp công việc có liên quan trực tiếp đến bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ, người sử dụng lao động có quyền thỏa thuận bằng văn bản với người lao động về nội dung, thời hạn bảo vệ bí mật và quyền lợi, bồi thường khi vi phạm.

thoa-thuan-khong-lam-viec-cho-doi-thu-canh-tranh-1.jpg

Như vậy, thỏa thuận không làm việc cho đối thủ cạnh tranh phù hợp hơn với những trường hợp có nguy cơ thực tế đối với bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ và lợi ích chính đáng của doanh nghiệp, thay vì áp dụng đại trà cho mọi người lao động.

II. Tìm hiểu về thỏa thuận không làm việc cho đối thủ cạnh tranh

Để hiểu rõ hơn về thỏa thuận không làm việc cho đối thủ cạnh tranh, cần làm rõ khái niệm, mục đích và các trường hợp doanh nghiệp nên áp dụng thỏa thuận này.

1. Thỏa thuận không làm việc cho đối thủ cạnh tranh là gì?

Thỏa thuận không làm việc cho đối thủ cạnh tranh là sự thống nhất giữa người sử dụng lao động và người lao động về việc hạn chế người lao động làm việc cho doanh nghiệp cạnh tranh trong một khoảng thời gian hoặc phạm vi nhất định. 

Theo khoản 2 Điều 21 Bộ luật Lao động 2019, đối với công việc có liên quan trực tiếp đến bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ, các bên có thể thỏa thuận bằng văn bản về nội dung, thời hạn bảo vệ bí mật và quyền lợi, bồi thường khi vi phạm. 

Do đó, thỏa thuận này nên được xây dựng với phạm vi hợp lý, gắn với mục đích bảo vệ lợi ích chính đáng của doanh nghiệp.

2. Mục đích của thỏa thuận không làm việc cho đối thủ cạnh tranh là gì?

Mục đích của thỏa thuận không làm việc cho đối thủ cạnh tranh chủ yếu nhằm bảo vệ lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp, đặc biệt là bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ và các thông tin nội bộ mà người lao động có thể tiếp cận trong quá trình làm việc. 

Thỏa thuận này giúp hạn chế nguy cơ tiết lộ hoặc sử dụng trái phép dữ liệu khách hàng, chiến lược kinh doanh, quy trình kỹ thuật, đồng thời bảo vệ lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp khi người lao động chuyển sang làm việc cho đối thủ.

Bên cạnh đó, thỏa thuận còn giúp xác định rõ trách nhiệm của các bên khi có hành vi vi phạm. Tuy nhiên, mục đích của thỏa thuận phải hướng đến việc bảo vệ tài sản và lợi ích kinh doanh chính đáng của doanh nghiệp, không nhằm tùy ý hạn chế quyền làm việc của người lao động.

3. Doanh nghiệp nào nên áp dụng thỏa thuận không làm việc cho đối thủ cạnh tranh?

Thỏa thuận không làm việc cho đối thủ cạnh tranh có thể được cân nhắc áp dụng tại các doanh nghiệp có nhu cầu thực tế trong việc bảo vệ bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ, chẳng hạn doanh nghiệp công nghệ, sản xuất, nghiên cứu hoặc doanh nghiệp sở hữu dữ liệu khách hàng và chiến lược kinh doanh quan trọng. 

thoa-thuan-khong-lam-viec-cho-doi-thu-canh-tranh-2.jpg

Thỏa thuận cũng phù hợp với doanh nghiệp hoạt động trong môi trường cạnh tranh cao hoặc có người lao động giữ vị trí quan trọng, thường xuyên tiếp cận thông tin mật. Theo khoản 2 Điều 21 Bộ luật Lao động 2019, khi công việc có liên quan trực tiếp đến bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ, các bên có thể thỏa thuận bằng văn bản về nội dung và thời hạn bảo vệ. 

Do đó, doanh nghiệp không nên áp dụng thỏa thuận này một cách đại trà mà cần xác định rõ đối tượng, nhu cầu và phạm vi thông tin cần bảo vệ.

III. Quy định của pháp luật về thỏa thuận không làm việc cho đối thủ cạnh tranh

Để xác định quy định của pháp luật về thỏa thuận không làm việc cho đối thủ cạnh tranh, cần xem xét căn cứ pháp lý và điều kiện áp dụng đối với người lao động và doanh nghiệp.

1. Thỏa thuận không làm việc cho đối thủ cạnh tranh có phù hợp với quy định của pháp luật Việt Nam không?

Thỏa thuận không làm việc cho đối thủ cạnh tranh không bị pháp luật Việt Nam cấm một cách tuyệt đối, nhưng việc áp dụng cần được xem xét trong mối quan hệ với quyền tự do lựa chọn việc làm của người lao động. Theo Điều 10 Bộ luật Lao động 2019, người lao động được tự do lựa chọn việc làm và làm việc cho bất kỳ người sử dụng lao động nào mà pháp luật không cấm.

Đồng thời, khoản 2 Điều 21 Bộ luật Lao động 2019 cho phép người sử dụng lao động thỏa thuận bằng văn bản với người lao động về nội dung, thời hạn bảo vệ bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ, quyền lợi và việc bồi thường khi vi phạm nếu công việc có liên quan trực tiếp đến các bí mật này.

Do đó, thỏa thuận không làm việc cho đối thủ cạnh tranh có thể được thiết lập, nhưng cần giới hạn hợp lý về phạm vi, thời hạn và nội dung, chủ yếu nhằm bảo vệ bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ, đồng thời bảo đảm quyền làm việc của người lao động.

2. Những điều kiện nào giúp thỏa thuận không làm việc cho đối thủ cạnh tranh có khả năng được công nhận?

Theo pháp luật hiện hành, thỏa thuận không làm việc cho đối thủ cạnh tranh có khả năng được công nhận khi đáp ứng các điều kiện về hiệu lực của giao dịch và không trái quy định pháp luật. 

Căn cứ Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015, các bên phải có năng lực pháp luật, năng lực hành vi phù hợp; tham gia hoàn toàn tự nguyện; mục đích, nội dung không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội và hình thức phù hợp quy định.

Đối với thỏa thuận được xác lập trong quan hệ lao động, khoản 2 Điều 21 Bộ luật Lao động 2019 cho phép người sử dụng lao động và người lao động thỏa thuận bằng văn bản về nội dung, thời hạn bảo vệ bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ, quyền lợi và việc bồi thường trong trường hợp vi phạm.

thoa-thuan-khong-lam-viec-cho-doi-thu-canh-tranh-3.jpg

Vì vậy, để tăng khả năng được công nhận, thỏa thuận nên xác định rõ phạm vi công việc bị hạn chế, đối tượng đối thủ cạnh tranh, thời hạn, phạm vi áp dụng, bí mật cần bảo vệ, quyền lợi của người lao động và trách nhiệm khi vi phạm, đồng thời bảo đảm các điều khoản không vượt quá phạm vi cần thiết để bảo vệ lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp.

3. Người lao động có quyền và nghĩa vụ gì khi ký thỏa thuận không làm việc cho đối thủ cạnh tranh?

Khi ký thỏa thuận không làm việc cho đối thủ cạnh tranh, người lao động vừa có quyền được bảo đảm các lợi ích hợp pháp, vừa phải thực hiện những nghĩa vụ đã cam kết. Căn cứ khoản 2 Điều 21 Bộ luật Lao động 2019 và Điều 4 Thông tư 10/2020/TT-BLĐTBXH, có thể xác định:

- Quyền được biết rõ nội dung cam kết: Người lao động có quyền được xác định cụ thể về thông tin cần bảo mật, phạm vi hạn chế, thời hạn thực hiện, quyền lợi và trách nhiệm khi vi phạm.

- Quyền thỏa thuận về quyền lợi: Pháp luật cho phép các bên thỏa thuận về quyền lợi của người lao động trong thời hạn bảo vệ bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ. Vì vậy, người lao động nên xem xét kỹ các quyền lợi trước khi ký kết.

- Nghĩa vụ tuân thủ cam kết: Sau khi tự nguyện xác lập thỏa thuận hợp pháp, người lao động phải thực hiện đúng các nghĩa vụ đã cam kết, đặc biệt là nghĩa vụ bảo vệ bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ.

- Nghĩa vụ chịu trách nhiệm khi vi phạm: Nếu vi phạm thỏa thuận, người lao động có thể phải bồi thường theo nội dung đã thống nhất. Trường hợp vi phạm xảy ra sau khi chấm dứt hợp đồng lao động, việc xử lý được thực hiện theo pháp luật dân sự và pháp luật có liên quan.

Như vậy, người lao động không chỉ có nghĩa vụ tuân thủ thỏa thuận không làm việc cho đối thủ cạnh tranh mà còn có quyền yêu cầu doanh nghiệp xác định rõ phạm vi, thời hạn và quyền lợi tương ứng, qua đó hạn chế tranh chấp trong quá trình thực hiện.

IV. Giải đáp các thắc mắc thường gặp về thỏa thuận không làm việc cho đối thủ cạnh tranh

Dưới đây là một số câu hỏi thường gặp giúp làm rõ cách áp dụng và thực hiện thỏa thuận không làm việc cho đối thủ cạnh tranh trong thực tế.

1. Người lao động có thể từ chối ký thỏa thuận không làm việc cho đối thủ cạnh tranh không?

Người lao động có quyền từ chối ký thỏa thuận không làm việc cho đối thủ cạnh tranh nếu không đồng ý với nội dung hoặc điều kiện mà doanh nghiệp đưa ra. Khoản 1 Điều 10 Bộ luật Lao động 2019 ghi nhận quyền tự do lựa chọn việc làm và làm việc cho bất kỳ người sử dụng lao động nào mà pháp luật không cấm. 

Đồng thời, khoản 2 Điều 21 Bộ luật này chỉ quy định doanh nghiệp có quyền thỏa thuận bằng văn bản với người lao động về việc bảo vệ bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ khi công việc có liên quan trực tiếp đến các thông tin này.

Do đó, doanh nghiệp không nên mặc nhiên coi việc ký thỏa thuận không làm việc cho đối thủ cạnh tranh là nghĩa vụ bắt buộc đối với mọi người lao động. Trường hợp người lao động không đồng ý, các bên có thể tiếp tục trao đổi, điều chỉnh phạm vi, thời hạn hoặc quyền lợi trong thỏa thuận để phù hợp hơn với lợi ích của cả hai bên.

2. Thỏa thuận không làm việc cho đối thủ cạnh tranh có áp dụng sau khi nghỉ việc không?

Thỏa thuận không làm việc cho đối thủ cạnh tranh có thể được áp dụng sau khi người lao động nghỉ việc nếu nội dung và thời hạn đã được các bên thỏa thuận hợp pháp.

Theo khoản 2 Điều 21 Bộ luật Lao động 2019 và Điều 4 Thông tư 10/2020/TT-BLĐTBXH, các bên có thể thỏa thuận bằng văn bản về nội dung, thời hạn bảo vệ bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ cũng như quyền lợi và trách nhiệm khi vi phạm, kể cả trường hợp vi phạm được phát hiện sau khi chấm dứt hợp đồng lao động. 

Tuy nhiên, pháp luật không quy định trực tiếp quyền cấm người lao động làm việc cho mọi đối thủ sau khi nghỉ việc. Vì vậy, thỏa thuận cần giới hạn hợp lý về phạm vi, thời hạn và đối tượng cạnh tranh, đồng thời phải gắn với mục đích bảo vệ bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ để tránh tranh chấp về quyền tự do lựa chọn việc làm của người lao động.

3. Doanh nghiệp có thể cấm người lao động làm việc cho mọi đối thủ cạnh tranh không?

Thỏa thuận không làm việc cho đối thủ cạnh tranh không nên được hiểu là doanh nghiệp có quyền cấm người lao động làm việc cho mọi đối thủ một cách tuyệt đối. Theo khoản 2 Điều 21 Bộ luật Lao động 2019, các bên có thể thỏa thuận bằng văn bản về việc bảo vệ bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ, bao gồm nội dung, thời hạn bảo vệ, quyền lợi và trách nhiệm khi vi phạm.

Đồng thời, Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015 yêu cầu giao dịch được xác lập tự nguyện, có nội dung không vi phạm điều cấm của luật và không trái đạo đức xã hội. Do đó, nếu thỏa thuận có phạm vi quá rộng, chẳng hạn cấm người lao động làm việc cho mọi doanh nghiệp cùng ngành mà không gắn với thông tin cần bảo vệ, có thể phát sinh tranh chấp về hiệu lực và quyền làm việc. 

4. Vi phạm thỏa thuận không làm việc cho đối thủ cạnh tranh có phải bồi thường thiệt hại không?

Thỏa thuận không làm việc cho đối thủ cạnh tranh có thể phát sinh nghĩa vụ bồi thường khi người lao động vi phạm cam kết, nhưng không phải mọi trường hợp đều đương nhiên phải bồi thường. Theo khoản 2 Điều 21 Bộ luật Lao động 2019, các bên có thể thỏa thuận bằng văn bản về quyền lợi và trách nhiệm, trong đó có bồi thường khi vi phạm nghĩa vụ bảo vệ bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ. 

Đồng thời, Điều 360 Bộ luật Dân sự 2015 quy định trách nhiệm bồi thường phát sinh khi hành vi vi phạm nghĩa vụ gây thiệt hại, trên cơ sở các điều kiện theo pháp luật hoặc thỏa thuận.

Vì vậy, doanh nghiệp cần có căn cứ chứng minh hành vi vi phạm, thiệt hại thực tế và mối quan hệ giữa hành vi vi phạm với thiệt hại để yêu cầu bồi thường. Việc người lao động chuyển sang làm việc cho đối thủ cạnh tranh không tự động làm phát sinh nghĩa vụ bồi thường nếu chưa có căn cứ phù hợp.

5. Khi xảy ra tranh chấp, Tòa án sẽ xem xét những yếu tố nào để đánh giá hiệu lực của thỏa thuận?

Khi xảy ra tranh chấp, Tòa án không chỉ xem xét việc người lao động có vi phạm thỏa thuận không làm việc cho đối thủ cạnh tranh hay không mà còn đánh giá tính hợp pháp của chính thỏa thuận. 

Căn cứ Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015 và khoản 2 Điều 21 Bộ luật Lao động 2019, các yếu tố được xem xét gồm chủ thể và sự tự nguyện khi giao kết, mục đích và nội dung thỏa thuận, phạm vi và thời hạn hạn chế, cũng như sự phù hợp với quyền và lợi ích của người lao động. Đặc biệt, thỏa thuận cần gắn với mục đích bảo vệ bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ và không đặt ra phạm vi hạn chế quá mức so với lợi ích cần bảo vệ. 

Do đó, doanh nghiệp xác định càng rõ thông tin cần bảo vệ, đối tượng áp dụng, phạm vi và thời hạn cam kết thì càng có cơ sở bảo vệ quyền lợi khi tranh chấp phát sinh.

V. NPLaw đồng hành cùng doanh nghiệp trong việc xây dựng và áp dụng thỏa thuận không làm việc cho đối thủ cạnh tranh

NPLaw hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng thỏa thuận không làm việc cho đối thủ cạnh tranh phù hợp với đặc thù hoạt động và nhu cầu bảo vệ bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ. 

Đồng thời, NPLaw có thể tư vấn phạm vi, thời hạn, quyền và nghĩa vụ của các bên, nhằm hạn chế rủi ro tranh chấp và bảo đảm quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp cũng như người lao động. Doanh nghiệp nên được tư vấn cụ thể trước khi áp dụng để thỏa thuận có nội dung rõ ràng, hợp lý và phù hợp quy định pháp luật.

Trên đây là các thông tin mang tính tham khảo, Quý khách hàng cần tư vấn chi tiết về trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ cho Hãng luật NPLaw để được tư vấn ngay.