Các cơ sở y tế sử dụng thiết bị X-quang, CT Scanner cần chú trọng việc kiểm định thiết bị bức xạ và tình trạng kỹ thuật của máy. NPLaw cung cấp những thông tin quan trọng về Giấy chứng nhận kiểm định an toàn bức xạ và thiết bị X-quang/CT Scanner định kỳ, từ chu kỳ kiểm định đến chế tài khi thiết bị không được kiểm định.
I. Các vi phạm phổ biến nhất liên quan đến giấy chứng nhận kiểm định an toàn bức xạ và thiết bị X-quang/CT Scanner định kỳ?
Trong thực tế, các vi phạm liên quan đến kiểm định thiết bị X-quang, CT Scanner chủ yếu tập trung vào việc không kiểm định đúng thời hạn, tiếp tục sử dụng thiết bị không đáp ứng yêu cầu an toàn và không quản lý đầy đủ hồ sơ kiểm định. Theo Thông tư 59/2025/TT-BKHCN, cơ sở phải bảo đảm thiết bị bức xạ đáp ứng các yêu cầu an toàn trong suốt quá trình sử dụng; riêng thiết bị X-quang chẩn đoán y tế phải đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật, an toàn quy định tại Điều 24. Một số vi phạm cần tập trung gồm:
- Không thực hiện kiểm định theo quy định hoặc để quá thời hạn phải kiểm định. Cơ sở phải chủ động theo dõi thời hạn kiểm định của từng thiết bị. Đặc biệt, CT Scanner thuộc nhóm thiết bị cần được kiểm định định kỳ theo quy định chuyên ngành. Không nên hiểu rằng thiết bị vẫn hoạt động bình thường thì có thể tiếp tục sử dụng mà không cần kiểm định.
- Tiếp tục sử dụng thiết bị không đạt yêu cầu kiểm định. Kết quả kiểm định không chỉ là thủ tục về giấy tờ mà nhằm xác định thiết bị có đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật và an toàn hay không. Nếu thiết bị không đạt yêu cầu nhưng cơ sở vẫn đưa vào sử dụng thì có thể phát sinh vi phạm về bảo đảm an toàn bức xạ.
- Không kiểm định lại sau khi lắp đặt lại hoặc sửa chữa thiết bị thuộc trường hợp phải kiểm định. Đây là vấn đề đặc biệt cần lưu ý đối với CT Scanner và thiết bị X-quang, bởi việc thay đổi, sửa chữa có thể ảnh hưởng đến các thông số kỹ thuật, liều chiếu và khả năng kiểm soát bức xạ.
- Không bảo đảm tình trạng an toàn của thiết bị trong quá trình sử dụng.
- Không quản lý, lưu giữ đầy đủ hồ sơ kiểm định.
- Sử dụng thiết bị không phù hợp với giấy phép hoặc hồ sơ đã được cơ quan có thẩm quyền cấp. Việc đưa thêm thiết bị, thay đổi vị trí lắp đặt hoặc thay đổi nội dung hoạt động bức xạ phải được rà soát theo quy định về cấp phép, không thể chỉ thực hiện trên thực tế rồi bổ sung hồ sơ sau.
Vì vậy, cơ sở nên quản lý theo từng thiết bị bằng một hồ sơ riêng, theo dõi đồng thời thời hạn kiểm định – kết quả kiểm định – lịch sử sửa chữa, bảo dưỡng – tình trạng thiết bị – giấy phép tiến hành công việc bức xạ để hạn chế rủi ro pháp lý.
II. Khái niệm và nhận diện về giấy chứng nhận kiểm định an toàn bức xạ và thiết bị X-quang/CT Scanner định kỳ
Để tránh nhầm lẫn giữa kiểm định thiết bị, kiểm xạ phòng và giấy phép tiến hành công việc bức xạ, cần xác định rõ bản chất pháp lý của từng loại giấy tờ.
1. Giấy chứng nhận kiểm định an toàn bức xạ và thiết bị X-quang/CT Scanner định kỳ là gì? Chu kỳ thực hiện như thế nào?
Giấy chứng nhận kiểm định an toàn bức xạ và thiết bị X-quang/CT Scanner định kỳ là tài liệu xác nhận thiết bị bức xạ tại cơ sở y tế đã được tổ chức, cá nhân có chức năng thực hiện kiểm định đánh giá về các yêu cầu an toàn và đáp ứng tiêu chí kiểm định theo quy định. Đối với cơ sở sử dụng thiết bị X-quang chẩn đoán y tế hoặc CT Scanner, đây là một trong những hồ sơ quan trọng để chứng minh thiết bị được kiểm soát về an toàn trước và trong quá trình sử dụng.
Theo khoản 1 Điều 8 Nghị định 332/2025/NĐ-CP, tổ chức, cá nhân phải thực hiện kiểm định thiết bị bức xạ trong các trường hợp: (i) trước khi đưa thiết bị vào sử dụng; (ii) định kỳ theo quy định; (iii) sau khi lắp đặt lại hoặc sửa chữa thiết bị bức xạ, thiết bị hạt nhân có ảnh hưởng đến tính năng an toàn và độ chính xác của thiết bị. Riêng đối với thiết bị bức xạ sử dụng trong y tế, điểm đ khoản 2 Điều 24 Nghị định 332/2025/NĐ-CP còn yêu cầu cơ sở phải có giấy chứng nhận kiểm định thiết bị bức xạ còn hiệu lực.
Đối với CT Scanner được xác định là một loại thiết bị X-quang chẩn đoán trong y tế theo khoản 29 Điều 3 Thông tư 59/2025/TT-BKHCN.
Về chu kỳ kiểm định, pháp luật quy định kiểm định định kỳ nhưng không tự đặt ra một con số chu kỳ chung cho tất cả thiết bị bức xạ, mà dẫn chiếu “định kỳ theo quy định” theo khoản 2 phần III mẫu số 05 Nghị định 332/2025/NĐ-CP. Điều 28 Thông tư 59/2025/TT-BKHCN tiếp tục yêu cầu cơ sở y tế thực hiện kiểm định thiết bị bức xạ theo Điều 8 Nghị định 332/2025/NĐ-CP và việc kiểm định phải do tổ chức, cá nhân được cấp đăng ký hoạt động dịch vụ kiểm định, hiệu chuẩn thực hiện. Do đó, khi xác định chu kỳ cụ thể của từng máy X-quang hoặc CT Scanner, cần đối chiếu quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và tiêu chí kiểm định áp dụng cho chính loại thiết bị đó.

Ngoài kiểm định định kỳ, cơ sở còn phải kiểm định lại sau khi lắp đặt lại hoặc sửa chữa thiết bị nếu việc sửa chữa có ảnh hưởng đến tính năng an toàn và độ chính xác của thiết bị. Đây là điểm rất quan trọng đối với phòng khám, bệnh viện vì không thể chỉ căn cứ vào thời hạn của giấy chứng nhận cũ để tiếp tục sử dụng thiết bị sau một lần sửa chữa có ảnh hưởng đến các thông số an toàn.
2. Những nội dung nào bắt buộc phải được thể hiện trên giấy chứng nhận kiểm định an toàn bức xạ và thiết bị X-quang/CT Scanner định kỳ?
Đối với thiết bị X-quang chẩn đoán y tế, bao gồm CT Scanner, giấy chứng nhận kiểm định an toàn bức xạ và thiết bị X-quang/CT Scanner định kỳ phải được lập theo mẫu và đáp ứng các yêu cầu về nội dung tại quy chuẩn kỹ thuật áp dụng. Theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 16:2018/BKHCN, chỉ cấp giấy chứng nhận kiểm định và Tem kiểm định khi thiết bị X-quang được kết luận đạt toàn bộ yêu cầu chấp nhận. Về nội dung, giấy chứng nhận kiểm định phải thể hiện các thông tin chủ yếu sau:
- Số seri của thiết bị X-quang;
- Nơi sản xuất, bao gồm tên nhà máy hoặc hãng sản xuất và quốc gia sản xuất;
- Các đặc trưng kỹ thuật chính của thiết bị, như điện áp lớn nhất, dòng điện hoặc hằng số phát tia lớn nhất;
- Nơi đặt thiết bị, gồm phòng đặt thiết bị và địa chỉ của tổ chức, cá nhân sử dụng;
- Tên tổ chức, cá nhân sử dụng thiết bị X-quang;
- Phương pháp thực hiện kiểm định, tức số hiệu và tên quy chuẩn kỹ thuật được sử dụng;
- Thời hạn kiểm định, thể hiện ngày cuối của chu kỳ kiểm định;
- Số Tem kiểm định được dán trên thiết bị;
- Chữ ký, họ tên của người kiểm định;
- Chữ ký, họ tên, chức danh của người có thẩm quyền của tổ chức thực hiện kiểm định và dấu của tổ chức, theo mẫu.
Ngoài ra, giấy chứng nhận phải được trình bày rõ ràng, sạch sẽ, không viết tắt, không tẩy xóa; tên và ký hiệu đơn vị đo phải được thể hiện đúng quy định. Đối với số seri, nếu số seri gốc của thiết bị bị mờ hoặc mất thì tổ chức thực hiện kiểm định phải đánh số cho thiết bị theo quy định của quy chuẩn.
Việc xác định nội dung cụ thể phải căn cứ đúng quy chuẩn kỹ thuật áp dụng cho loại thiết bị tại thời điểm kiểm định. Không nên mặc nhiên sử dụng mẫu của một loại thiết bị X-quang thông thường cho mọi loại CT Scanner nếu quy chuẩn chuyên ngành có yêu cầu riêng. Đồng thời, kết quả kiểm định không chỉ thể hiện trên giấy chứng nhận mà còn được phản ánh trong biên bản kiểm định và báo cáo đánh giá kiểm định; báo cáo phải chỉ rõ các thông số không đạt, nhận xét và kiến nghị khắc phục nếu có.
3. Làm thế nào để nhận biết một tờ giấy chứng nhận kiểm định an toàn bức xạ và thiết bị X-quang/CT Scanner định kỳ hợp lệ, do cơ quan có thẩm quyền cấp?
Để xác định giấy chứng nhận kiểm định an toàn bức xạ và thiết bị X-quang/CT Scanner định kỳ có hợp lệ hay không, không nên chỉ kiểm tra hình thức của giấy mà cần đối chiếu đối tượng kiểm định, thời điểm kiểm định, tổ chức thực hiện kiểm định và kết quả kiểm định với quy định hiện hành.
- Thứ nhất, kiểm tra đúng loại giấy tờ và đúng thiết bị. Giấy chứng nhận phải thể hiện rõ thiết bị được kiểm định, chẳng hạn thiết bị X-quang chẩn đoán y tế hoặc máy CT Scanner, cùng các thông tin nhận diện thiết bị như tên, loại/model, số seri hoặc thông tin kỹ thuật tương ứng.
- Thứ hai, kiểm tra thời điểm và chu kỳ kiểm định. Không nên chỉ nhìn vào ngày cấp giấy chứng nhận mà phải xác định ngày kiểm định, thời hạn hoặc kỳ kiểm định tiếp theo theo tiêu chuẩn/quy chuẩn áp dụng cho thiết bị.
- Thứ ba, kiểm tra tổ chức thực hiện kiểm định. Phòng khám không nên mặc nhiên coi một giấy chứng nhận do bất kỳ đơn vị kỹ thuật nào phát hành là hợp lệ. Việc kiểm định thiết bị bức xạ phải được thực hiện bởi tổ chức có đủ điều kiện và được phép cung cấp dịch vụ kiểm định theo quy định pháp luật về năng lượng nguyên tử và đo lường. Do đó, cần đối chiếu tên, thông tin pháp lý của tổ chức kiểm định và phạm vi dịch vụ của tổ chức đó tại thời điểm thực hiện kiểm định.
- Thứ tư, đối chiếu kết quả kiểm định với hồ sơ quản lý thiết bị của phòng khám. Phòng khám nên kiểm tra sự thống nhất giữa giấy chứng nhận với hồ sơ thiết bị, giấy tờ của nhà sản xuất, hồ sơ lắp đặt, sửa chữa, bảo trì và hồ sơ kiểm định các lần trước. Nếu số model, số seri, thông số thiết bị hoặc địa điểm sử dụng trên giấy chứng nhận không trùng với thiết bị thực tế thì cần yêu cầu đơn vị kiểm định hoặc cơ quan có thẩm quyền xác minh trước khi tiếp tục sử dụng giấy chứng nhận làm căn cứ chứng minh điều kiện an toàn.
Đối với trường hợp nghi ngờ giấy chứng nhận giả, bị sửa chữa hoặc không phản ánh đúng việc kiểm định, việc kiểm tra bằng mắt thường chỉ có giá trị sàng lọc. Có thể kiểm tra các dấu hiệu như thông tin bị tẩy xóa, số chứng nhận bất thường, chữ ký hoặc dấu không phù hợp, thông tin tổ chức kiểm định không thống nhất. Khi có nghi ngờ về tính xác thực, cách chắc chắn nhất là xác minh với tổ chức kiểm định và cơ quan quản lý có thẩm quyền, thay vì chỉ dựa vào hình thức của giấy chứng nhận.
4. Giấy chứng nhận kiểm định an toàn bức xạ và thiết bị X-quang/CT Scanner định kỳ có phải là điều kiện tiên quyết để phòng khám được cấp phép hoạt động không?
Giấy chứng nhận kiểm định an toàn bức xạ và thiết bị X-quang/CT Scanner định kỳ là điều kiện tiên quyết để phòng khám được cấp phép hoạt động nếu phòng khám có sử dụng thiết bị X-quang chẩn đoán y tế hoặc CT Scanner thuộc trường hợp phải cấp giấy phép tiến hành công việc bức xạ. Tuy nhiên, giấy chứng nhận kiểm định thiết bị bức xạ không phải là điều kiện chung áp dụng cho mọi phòng khám chuyên khoa nam học, mà là điều kiện gắn với việc sử dụng thiết bị bức xạ.
Theo điểm đ khoản 2 Điều 24 Nghị định 332/2025/NĐ-CP, đối với cơ sở sử dụng thiết bị bức xạ trong y tế, phải có Giấy chứng nhận kiểm định thiết bị bức xạ còn hiệu lực theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia hoặc theo tiêu chí chấp nhận của nhà sản xuất trong trường hợp chưa có quy chuẩn kỹ thuật quốc gia. Đồng thời, khoản 5 Điều 48 Nghị định 332/2025/NĐ-CP yêu cầu hồ sơ đề nghị cấp Giấy phép tiến hành công việc bức xạ đối với X-quang chẩn đoán y tế, PET/CT, SPECT/CT phải có bản sao giấy chứng nhận kiểm định thiết bị.
III. Quy định pháp luật hiện hành về giấy chứng nhận kiểm định an toàn bức xạ và thiết bị X-quang/CT Scanner định kỳ
Phần này tập trung vào các quy định trực tiếp về nghĩa vụ kiểm định, tiêu chuẩn kỹ thuật, xử lý thiết bị không được kiểm định và trách nhiệm của cơ sở sử dụng thiết bị.
1. Quy định về tính bắt buộc của giấy chứng nhận kiểm định an toàn bức xạ và thiết bị X-quang/CT Scanner định kỳ?
Theo quy định hiện hành, việc kiểm định thiết bị bức xạ sử dụng trong y tế là bắt buộc, không phải thủ tục tùy chọn của cơ sở. Theo khoản 1 và khoản 3 Điều 8 Nghị định 332/2025/NĐ-CP, tổ chức, cá nhân phải kiểm định thiết bị bức xạ trước khi đưa vào sử dụng, định kỳ theo quy định và sau khi lắp đặt lại hoặc sửa chữa có ảnh hưởng đến tính năng an toàn, độ chính xác của thiết bị; danh mục và tần suất kiểm định được quy định tại Phụ lục II của Nghị định.
- Đối với thiết bị X-quang chẩn đoán thông thường, tần suất kiểm định là 02 năm/lần. Đối với thiết bị X-quang chụp cắt lớp vi tính (CT Scanner), tần suất kiểm định là 01 năm/lần. Tương tự, thiết bị PET/CT và SPECT/CT cũng phải kiểm định 01 năm/lần.

Không chỉ yêu cầu kiểm định định kỳ, pháp luật còn đặt ra yêu cầu kiểm định trong những trường hợp đặc biệt. Cụ thể, nếu thiết bị được lắp đặt lại hoặc sửa chữa có ảnh hưởng đến tính năng an toàn và độ chính xác, cơ sở phải thực hiện kiểm định trước khi tiếp tục sử dụng. Đồng thời, nếu thiết bị bị hỏng hoặc hoạt động bất thường dẫn đến không bảo đảm độ chính xác theo thông số kỹ thuật thì phải sửa chữa và thực hiện kiểm định/hiệu chuẩn lại trước khi đưa vào sử dụng trở lại theo khoản 4 Điều 8 Nghị định 332/2025/NĐ-CP.
2. Các tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia (TCVN) nào được áp dụng làm căn cứ để cấp giấy chứng nhận kiểm định an toàn bức xạ và thiết bị X-quang/CT Scanner định kỳ?
Đối với tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia (TCVN), tiêu chuẩn quan trọng có thể được sử dụng làm căn cứ về yêu cầu an toàn bức xạ tại cơ sở X-quang y tế là TCVN 6561:1999 – An toàn bức xạ ion hóa tại các cơ sở X-quang y tế. Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu về an toàn bức xạ đối với cơ sở sử dụng máy X-quang y tế và có nội dung về kiểm định, hiệu chuẩn máy X-quang sau lắp đặt, sau sửa chữa ảnh hưởng đến thông số kỹ thuật và định kỳ. TCVN 6561:1999 cũng bao quát yêu cầu đối với phòng đặt máy X-quang, che chắn bức xạ, theo dõi liều cá nhân và điều kiện an toàn.
Tuy nhiên, đối với quy trình kiểm định riêng từng loại thiết bị, cần phân biệt TCVN với ĐLVN – văn bản kỹ thuật đo lường Việt Nam. Đối với máy X-quang chẩn đoán thông thường, tài liệu kỹ thuật được công bố là ĐLVN 41:1999 – Máy X-quang chẩn đoán thông thường – Quy trình kiểm định; đối với CT Scanner, là ĐLVN 42:1999 – Máy chụp cắt lớp vi tính dùng trong chẩn đoán – Quy trình kiểm định. Danh mục của cơ quan tiêu chuẩn đo lường cũng ghi nhận ĐLVN 41:1999 và ĐLVN 42:1999 là các quy trình kiểm định tương ứng.
Vì vậy, nếu hồ sơ của phòng khám yêu cầu xác định căn cứ kỹ thuật để kiểm định máy X-quang/CT Scanner, không nên chỉ ghi chung “theo TCVN”. Cần ghi đúng loại văn bản áp dụng: TCVN 6561:1999 là tiêu chuẩn về an toàn bức xạ tại cơ sở X-quang y tế, còn ĐLVN 41:1999 và ĐLVN 42:1999 là các quy trình kiểm định tương ứng đối với máy X-quang chẩn đoán thông thường và CT Scanner.
3. Thẩm quyền đình chỉ hoạt động thiết bị khi không có giấy chứng nhận kiểm định an toàn bức xạ và thiết bị X-quang/CT Scanner định kỳ thuộc về cơ quan nào?
Đối với trường hợp thiết bị X-quang chẩn đoán y tế không được kiểm định theo quy định, không có giấy chứng nhận kiểm định an toàn bức xạ và thiết bị X-quang/CT Scanner định kỳ; theo khoản 3 và khoản 7 Điều 12, hành vi sử dụng thiết bị X-quang chẩn đoán y tế nhưng thiết bị không được kiểm định có thể bị phạt tiền từ 15.000.000 đồng đến 25.000.000 đồng và bị áp dụng hình thức xử phạt bổ sung là đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 01 tháng đến 02 tháng.
Về thẩm quyền ra quyết định xử phạt và đình chỉ, Điều 47 Nghị định 71/2026/NĐ-CP quy định Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ có quyền phạt tiền đến 800 triệu đồng và có quyền đình chỉ hoạt động có thời hạn trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử. Cục trưởng Cục An toàn bức xạ và hạt nhân cũng có thẩm quyền đình chỉ hoạt động có thời hạn và xử phạt trong phạm vi thẩm quyền. Việc đình chỉ là hình thức xử phạt bổ sung gắn với hành vi sử dụng thiết bị không được kiểm định, không phải cứ thiếu giấy chứng nhận là mặc nhiên mọi trường hợp đều bị đình chỉ; cơ quan có thẩm quyền phải xác định hành vi vi phạm và áp dụng đúng quy định.
4. Chế tài xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi sử dụng máy móc đã hết hạn giấy chứng nhận kiểm định an toàn bức xạ và thiết bị X-quang/CT Scanner định kỳ là bao nhiêu?
Đối với cơ sở y tế có sử dụng thiết bị X-quang chẩn đoán y tế hoặc CT Scanner, cần lưu ý rằng pháp luật hiện hành không chỉ xem xét việc “giấy chứng nhận kiểm định đã hết hạn”, mà trọng tâm là thiết bị có còn được kiểm định theo quy định hay không mà cơ sở vẫn tiếp tục sử dụng.
Theo khoản 3 Điều 12 Nghị định 71/2026/NĐ-CP, hành vi sử dụng thiết bị X-quang chẩn đoán y tế nhưng thiết bị không được kiểm định theo quy định bị phạt tiền từ 15.000.000 đồng đến 25.000.000 đồng. Đối với CT Scanner, nếu thiết bị thuộc loại thiết bị X-quang chẩn đoán y tế, thì về nguyên tắc hành vi sử dụng thiết bị khi không còn kiểm định theo quy định cũng thuộc trường hợp tại khoản 3 Điều 12, với mức phạt 15–25 triệu đồng. Trường hợp cơ sở sử dụng trên 02 thiết bị X-quang chẩn đoán y tế mà vi phạm thì khoản 6 Điều 12 quy định đây là tình tiết tăng nặng khi xử phạt.
Ngoài phạt tiền, khoản 7 Điều 12 Nghị định 71/2026/NĐ-CP còn quy định hình thức xử phạt bổ sung là đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 01 tháng đến 02 tháng đối với tổ chức, cá nhân sử dụng thiết bị X-quang chẩn đoán y tế thực hiện hành vi quy định tại khoản 3 Điều 12. Đồng thời, theo khoản 8 Điều 12, cơ sở vi phạm còn bị buộc kiểm định thiết bị X-quang chẩn đoán y tế theo quy định.
5. Cơ sở y tế có bị tước giấy phép hoạt động nếu làm giả giấy chứng nhận kiểm định an toàn bức xạ và thiết bị X-quang/CT Scanner định kỳ không?
Cơ sở y tế sẽ bị tước giấy phép hoạt động nếu làm giả giấy chứng nhận kiểm định an toàn bức xạ và thiết bị X-quang/CT Scanner định kỳ trong trường hợp đủ căn cứ. Việc làm giả giấy chứng nhận kiểm định không tự động dẫn đến tước giấy phép hoạt động khám bệnh, chữa bệnh; cơ quan có thẩm quyền phải xác định hành vi, mục đích sử dụng giấy tờ giả và mức độ ảnh hưởng đến điều kiện hoạt động của cơ sở.
Đối với thiết bị X-quang chẩn đoán y tế và CT Scanner thuộc phạm vi điều chỉnh, yêu cầu hồ sơ cấp, gia hạn giấy phép tiến hành công việc bức xạ phải có bản sao giấy chứng nhận kiểm định thiết bị. Riêng hồ sơ gia hạn, điểm c khoản 3 Điều 51 cũng yêu cầu bản sao giấy chứng nhận kiểm định đối với thiết bị X-quang chẩn đoán y tế, PET/CT, SPECT/CT.
Đáng lưu ý, theo Điều 28 Thông tư 59/2025/TT-BKHCN, tổ chức, cá nhân tiến hành công việc bức xạ trong y tế phải thực hiện kiểm định thiết bị bức xạ và hiệu chuẩn thiết bị đo bức xạ theo quy định; việc kiểm định phải do tổ chức, cá nhân được cấp đăng ký hoạt động dịch vụ kiểm định, hiệu chuẩn thực hiện. Vì vậy, việc tự tạo hoặc sử dụng giấy chứng nhận kiểm định giả không thể được xem là đã hoàn thành nghĩa vụ kiểm định thực tế.
Về Giấy phép tiến hành công việc bức xạ, Điều 56 Nghị định 332/2025/NĐ-CP quy định việc thu hồi giấy phép được thực hiện theo pháp luật về xử lý vi phạm hành chính trong các trường hợp luật định. Đồng thời, Nghị định 71/2026/NĐ-CP cho phép áp dụng hình thức xử phạt bổ sung là tước quyền sử dụng giấy phép tiến hành công việc bức xạ hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn; trong đó còn có biện pháp buộc kiểm định lại thiết bị X-quang và chỉ được tiếp tục sử dụng khi kết quả kiểm định đạt yêu cầu.

Ngoài xử phạt hành chính, nếu có hành vi làm giả hoặc sử dụng tài liệu giả của cơ quan, tổ chức với các dấu hiệu cấu thành tội phạm thì còn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự theo Điều 341 Bộ luật Hình sự 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2017. Việc có truy cứu trách nhiệm hình sự hay không phải căn cứ vào chủ thể, hành vi, mục đích, mức độ và các dấu hiệu cấu thành tội phạm cụ thể; không phải mọi trường hợp giấy tờ giả đều mặc nhiên bị xử lý hình sự.
IV. Giải đáp các thắc mắc thường gặp liên quan đến giấy chứng nhận kiểm định an toàn bức xạ và thiết bị X-quang/CT Scanner định kỳ
Những tình huống dưới đây thường phát sinh trong quá trình vận hành và quản lý thiết bị tại cơ sở y tế.
1. Nếu máy chụp CT bị hỏng và vừa thay bóng X-quang mới, có cần phải xin cấp lại giấy chứng nhận kiểm định an toàn bức xạ và thiết bị X-quang/CT Scanner định kỳ không?
Trường hợp máy CT bị hỏng và thay bóng phát tia X mới, cơ sở không nên tiếp tục sử dụng giấy chứng nhận kiểm định an toàn bức xạ và thiết bị X-quang/CT Scanner định kỳ cũ mà cần thực hiện kiểm định lại thiết bị theo quy định hiện hành. Căn cứ điểm g khoản 1 Điều 52 Nghị định 332/2025/NĐ-CP, trường hợp thay đầu bóng phát tia X trong thiết bị X-quang chẩn đoán y tế là một trong những trường hợp phải thực hiện thủ tục sửa đổi giấy phép tiến hành công việc bức xạ. Quy định này cho thấy việc thay bóng phát tia X không được xem đơn thuần là hoạt động bảo trì thông thường.
Đồng thời, điểm c khoản 1 Điều 8 Nghị định 332/2025/NĐ-CP quy định thiết bị bức xạ phải được kiểm định sau khi lắp đặt lại hoặc sửa chữa thiết bị bức xạ có ảnh hưởng đến tính năng an toàn và độ chính xác của thiết bị. Khoản 4 Điều 8 cũng yêu cầu thiết bị bị hỏng hoặc hoạt động bất thường phải được sửa chữa và hiệu chuẩn lại trước khi tiếp tục sử dụng nếu tình trạng đó làm thiết bị không bảo đảm hoạt động chính xác theo thông số kỹ thuật.
Đồng thời, khoản 1 Điều 16 Thông tư 59/2025/TT-BKHCN yêu cầu cơ sở phải lập, cập nhật và lưu giữ hồ sơ an toàn bức xạ, trong đó có hồ sơ về thiết bị bức xạ và các thay đổi, sửa chữa, nâng cấp thiết bị; hồ sơ kiểm xạ, bảo dưỡng, kiểm định và hiệu chuẩn cũng phải được lưu giữ. Tóm lại, nếu máy CT bị hỏng và thay bóng X-quang mới, cơ sở cần kiểm định lại thiết bị trước khi tiếp tục sử dụng, đồng thời thực hiện sửa đổi giấy phép tiến hành công việc bức xạ, không nên tiếp tục sử dụng giấy chứng nhận kiểm định cũ vì sẽ làm ảnh hưởng đến tính năng an toàn và độ chính xác của thiết bị.
2. Giấy chứng nhận kiểm định an toàn bức xạ và thiết bị X-quang/CT Scanner định kỳ bị thất lạc thì thủ tục xin cấp lại bản sao diễn ra như thế nào?
Hiện nay, cần phân biệt giấy chứng nhận kiểm định thiết bị X-quang/CT Scanner với giấy chứng nhận kiểm định an toàn bức xạ và xác định đúng đơn vị đã thực hiện kiểm định. Đối với giấy tờ kiểm định thiết bị, pháp luật hiện hành không quy định một thủ tục hành chính thống nhất mang tên “cấp lại bản sao Giấy chứng nhận kiểm định do bị mất” áp dụng chung cho mọi trường hợp. Vì vậy, khi bị thất lạc, cơ sở không nên tự áp dụng thủ tục cấp lại giấy phép hoặc giấy chứng nhận khác để thay thế.
Đối với thiết bị X-quang chẩn đoán y tế và CT Scanner, cơ sở cần lưu ý các yêu cầu về kiểm định, hiệu chuẩn và kiểm soát chất lượng thiết bị theo quy định về an toàn bức xạ. Trong trường hợp giấy chứng nhận bị mất, cơ sở nên thực hiện theo các bước sau:
- Bước 1: Xác định đơn vị đã thực hiện kiểm định. Kiểm tra hợp đồng kiểm định, biên bản kiểm định, hóa đơn hoặc hồ sơ quản lý thiết bị để xác định tổ chức kiểm định đã cấp giấy chứng nhận.
- Bước 2: Liên hệ tổ chức kiểm định để đề nghị xác nhận hoặc cấp lại bản sao. Cơ sở cung cấp các thông tin như tên cơ sở, tên và loại thiết bị, số serial, model, thời điểm kiểm định, số giấy chứng nhận nếu còn lưu và các tài liệu liên quan. Đơn vị kiểm định có thể đối chiếu hồ sơ lưu để xác định kết quả kiểm định trước đó và hướng dẫn việc cấp bản sao hoặc bản xác nhận theo quy trình quản lý hồ sơ của mình.
- Bước 3: Trường hợp đơn vị kiểm định không còn hoạt động hoặc không còn lưu hồ sơ, cơ sở cần liên hệ cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền để được hướng dẫn cách chứng minh tình trạng kiểm định của thiết bị. Nếu không có đủ căn cứ chứng minh kết quả kiểm định cũ, cơ sở có thể phải thực hiện kiểm định lại thay vì chỉ xin cấp bản sao.
Đối với CT Scanner, nếu giấy chứng nhận kiểm định đã thất lạc nhưng thời hạn kiểm định vẫn còn, việc mất bản giấy không đồng nghĩa với việc kết quả kiểm định đương nhiên mất hiệu lực. Tuy nhiên, cơ sở cần có tài liệu hợp pháp để chứng minh thiết bị đã được kiểm định và đáp ứng yêu cầu khi cơ quan có thẩm quyền kiểm tra. Ngược lại, nếu thiết bị đã đến hạn kiểm định định kỳ thì cần thực hiện kiểm định theo thời hạn quy định, không nên chỉ xin cấp bản sao giấy chứng nhận cũ để thay thế cho việc kiểm định mới.
3. Phòng khám di dời máy X-quang sang phòng khác có làm mất hiệu lực của giấy chứng nhận kiểm định an toàn bức xạ và thiết bị X-quang/CT Scanner định kỳ cũ không?
Phòng khám di dời máy X-quang sang phòng khác có thể làm cho giấy chứng nhận kiểm định an toàn bức xạ và thiết bị X-quang/CT Scanner định kỳ cũ không còn đủ giá trị để chứng minh thiết bị đang đáp ứng điều kiện an toàn tại vị trí mới, đặc biệt khi việc di dời làm phát sinh lắp đặt lại thiết bị. Tuy nhiên, cần phân biệt giữa kiểm định bản thân thiết bị và đánh giá/kiểm xạ đối với phòng đặt thiết bị.
Theo khoản 1 Điều 8 Nghị định 332/2025/NĐ-CP, thiết bị bức xạ phải được kiểm định trong các trường hợp: (i) trước khi đưa vào sử dụng; (ii) định kỳ theo quy định; và (iii) sau khi lắp đặt lại hoặc sửa chữa thiết bị bức xạ, thiết bị hạt nhân có ảnh hưởng đến tính năng an toàn và độ chính xác của thiết bị. Như vậy, nếu phòng khám tháo máy X-quang hoặc CT Scanner khỏi vị trí cũ rồi lắp đặt lại tại phòng khác, cần thực hiện kiểm định theo trường hợp sau khi lắp đặt lại, không nên chỉ tiếp tục sử dụng giấy chứng nhận kiểm định định kỳ được cấp cho lần kiểm định trước.
Đối với phòng đặt thiết bị, vấn đề còn liên quan đến điều kiện che chắn và bố trí thiết bị. Điều 30 Thông tư 59/2025/TT-BKHCN quy định việc lắp đặt thiết bị bức xạ phải bảo đảm các yêu cầu về vị trí lắp đặt, hướng chùm tia, tủ điều khiển, khả năng quan sát và liên lạc với người bệnh. Vì vậy, khi chuyển máy sang phòng khác, không thể mặc nhiên cho rằng các kết quả kiểm xạ, đánh giá an toàn của phòng cũ vẫn áp dụng cho phòng mới.
Tóm lại, phòng khám không nên tiếp tục sử dụng máy X-quang hoặc CT Scanner tại phòng mới chỉ dựa vào giấy chứng nhận kiểm định định kỳ được cấp khi thiết bị còn ở phòng cũ. Việc di dời có thể làm phát sinh yêu cầu kiểm định lại sau khi lắp đặt lại, kiểm xạ và đánh giá an toàn tại vị trí mới, đồng thời phải rà soát giấy phép tiến hành công việc bức xạ.
4. Giấy chứng nhận kiểm định an toàn bức xạ và thiết bị X-quang/CT Scanner định kỳ có thể dùng chung cho hệ thống 2 máy X-quang đặt trong cùng một phòng không?
Không nên dùng chung một giấy chứng nhận kiểm định an toàn bức xạ và thiết bị X-quang/CT Scanner định kỳ. Theo quy định hiện hành, việc kiểm định được thực hiện đối với từng thiết bị bức xạ, không căn cứ vào việc hai thiết bị được đặt trong cùng một phòng. Cụ thể, khoản 1 Điều 8 Nghị định 332/2025/NĐ-CP quy định tổ chức, cá nhân phải thực hiện kiểm định đối với thiết bị bức xạ trước khi đưa vào sử dụng, định kỳ theo quy định và sau khi lắp đặt lại hoặc sửa chữa thiết bị bức xạ có ảnh hưởng đến tính năng an toàn, độ chính xác của thiết bị.
Đối với hai máy X-quang hoặc CT Scanner, mỗi máy là một thiết bị bức xạ riêng, có đặc tính kỹ thuật, số seri, thông số vận hành và kết quả kiểm định riêng. Vì vậy, việc đặt hai máy trong cùng một phòng không làm hai thiết bị trở thành một thiết bị duy nhất để sử dụng chung một giấy chứng nhận kiểm định. Việc kiểm định phải được thực hiện đối với từng thiết bị và kết quả kiểm định phải xác định rõ thiết bị đã được kiểm định.
Đặc biệt, đối với CT Scanner, quy định về kiểm định định kỳ được xác định riêng theo loại thiết bị. Theo quy định về kiểm định thiết bị bức xạ, CT Scanner thuộc nhóm phải kiểm định định kỳ theo tần suất được pháp luật quy định. Vì vậy, nếu trong cùng một phòng có 01 máy X-quang chẩn đoán và 01 máy CT Scanner, về nguyên tắc phải có hồ sơ kiểm định tương ứng cho từng máy, không thể lấy một giấy chứng nhận của máy này để chứng minh máy còn lại đã được kiểm định.
5. Giấy chứng nhận kiểm định an toàn bức xạ và thiết bị X-quang/CT Scanner định kỳ của công ty kiểm định tư nhân có giá trị pháp lý tương đương với trung tâm nhà nước không?
Giấy chứng nhận kiểm định an toàn bức xạ và thiết bị X-quang/CT Scanner định kỳ của công ty kiểm định tư nhân có giá trị pháp lý tương đương với trung tâm nhà nước nhưng điều kiện quan trọng là công ty kiểm định tư nhân phải được cấp đăng ký hoạt động dịch vụ kiểm định thiết bị bức xạ theo đúng quy định pháp luật và thực hiện kiểm định đúng phạm vi, quy chuẩn kỹ thuật áp dụng.
Theo khoản 2 Điều 28 Thông tư 59/2025/TT-BKHCN, việc kiểm định thiết bị bức xạ tại cơ sở y tế phải được thực hiện bởi tổ chức, cá nhân được cấp đăng ký hoạt động dịch vụ kiểm định, hiệu chuẩn. Đồng thời, khoản 1 Điều 67 Nghị định 332/2025/NĐ-CP quy định tổ chức đề nghị đăng ký hoạt động dịch vụ kiểm định thiết bị bức xạ phải có ít nhất 02 nhân viên có chứng chỉ hành nghề dịch vụ hỗ trợ ứng dụng năng lượng nguyên tử tương ứng với loại hình dịch vụ và có thiết bị, dụng cụ phục vụ kiểm định đáp ứng quy định tại quy chuẩn kỹ thuật quốc gia tương ứng.
Do đó, khi một công ty kiểm định tư nhân đáp ứng đầy đủ các điều kiện nêu trên, được cấp đăng ký hoạt động dịch vụ kiểm định đúng phạm vi đối với thiết bị cần kiểm định và thực hiện kiểm định theo quy chuẩn kỹ thuật hiện hành thì giấy chứng nhận kiểm định do công ty đó cấp có giá trị sử dụng theo pháp luật, không phải vì là doanh nghiệp tư nhân mà bị xem là kém giá trị hơn kết quả kiểm định của một đơn vị nhà nước.
V. Tại sao nên lựa chọn dịch vụ liên quan đến giấy chứng nhận kiểm định an toàn bức xạ và thiết bị X-quang/CT Scanner định kỳ tại NPLaw?
Việc kiểm định thiết bị X-quang và CT Scanner không chỉ liên quan đến một giấy chứng nhận mà còn gắn với giấy phép tiến hành công việc bức xạ, điều kiện phòng đặt máy, nhân sự phụ trách an toàn bức xạ, kiểm xạ và hồ sơ quản lý thiết bị. Vì vậy, cơ sở y tế cần được rà soát tổng thể thay vì chỉ xử lý giấy tờ kiểm định.
NPLaw có thể hỗ trợ cơ sở rà soát hồ sơ pháp lý của thiết bị; đối chiếu chu kỳ kiểm định; kiểm tra tính phù hợp của giấy chứng nhận và tổ chức kiểm định; rà soát điều kiện phòng đặt thiết bị; tư vấn hồ sơ cấp, điều chỉnh giấy phép tiến hành công việc bức xạ và hỗ trợ giải quyết các vấn đề phát sinh khi cơ quan quản lý kiểm tra. Vì vậy, việc rà soát sớm tình trạng kiểm định và hồ sơ thiết bị giúp cơ sở y tế chủ động duy trì hoạt động đúng quy định và bảo đảm an toàn bức xạ cho nhân viên, người bệnh và cộng đồng.
Trên đây là các thông tin mang tính tham khảo, Quý khách hàng cần tư vấn chi tiết về trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ cho Hãng luật NPLaw để được tư vấn ngay.