Nhập khẩu linh kiện ô tô giả từ nước ngoài: Rủi ro pháp lý doanh nghiệp cần biết

Nhập khẩu linh kiện ô tô giả từ nước ngoài là hành vi tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với doanh nghiệp, người tiêu dùng và thị trường ô tô trong nước. Việc đưa các sản phẩm giả mạo, kém chất lượng hoặc xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ vào Việt Nam không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn có thể dẫn đến các trách nhiệm pháp lý nghiêm trọng. Do đó, doanh nghiệp cần nắm rõ quy định pháp luật, dấu hiệu nhận biết và biện pháp xử lý để hạn chế rủi ro trong hoạt động nhập khẩu.

I. Vì sao hành vi nhập khẩu linh kiện ô tô giả từ nước ngoài ngày càng được siết chặt quản lý?

Nhập khẩu linh kiện ô tô giả từ nước ngoài là hành vi ngày càng được cơ quan chức năng kiểm soát chặt chẽ do tiềm ẩn nguy cơ gây mất an toàn cho phương tiện, ảnh hưởng trực tiếp đến tính mạng, tài sản của người sử dụng và làm suy giảm uy tín của các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh chân chính.

Bên cạnh đó, sự gia tăng của hoạt động thương mại quốc tế và nguồn hàng nhập khẩu qua nhiều kênh khác nhau khiến việc kiểm soát hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trở nên phức tạp hơn. Vì vậy, pháp luật tăng cường các biện pháp kiểm tra, xử lý nhằm ngăn chặn nhập khẩu linh kiện ô tô giả từ nước ngoài và hạn chế linh kiện ô tô giả xâm nhập thị trường, bảo vệ người tiêu dùng và môi trường kinh doanh lành mạnh.

II. Những vấn đề cần biết về nhập khẩu linh kiện ô tô giả từ nước ngoài

Nhập khẩu linh kiện ô tô giả từ nước ngoài có thể gây nhiều rủi ro về an toàn, kinh doanh và pháp lý. Doanh nghiệp cần hiểu rõ dấu hiệu nhận biết, cách phân biệt và quy định liên quan để phòng tránh vi phạm. 

1. Nhập khẩu linh kiện ô tô giả từ nước ngoài được hiểu như thế nào?

Nhập khẩu linh kiện ô tô giả từ nước ngoài là hành vi đưa vào Việt Nam các loại linh kiện ô tô không đúng với nguồn gốc, chất lượng hoặc giả mạo về nhãn hiệu, xuất xứ của nhà sản xuất hợp pháp nhằm tiêu thụ hoặc sử dụng trên thị trường.

Các linh kiện này có thể là hàng giả về chất lượng, công dụng, nhãn hiệu, bao bì hoặc nguồn gốc xuất xứ, gây ảnh hưởng đến quyền lợi người tiêu dùng, doanh nghiệp chính hãng và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn khi sử dụng. Tùy tính chất, mức độ vi phạm, hành vi nhập khẩu linh kiện ô tô giả từ nước ngoài có thể bị xử lý theo quy định về hàng giả, sở hữu trí tuệ, thương mại, hải quan hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

2. Dấu hiệu nhận biết linh kiện ô tô giả trong hoạt động nhập khẩu

Một số dấu hiệu nhận biết linh kiện ô tô giả trong hoạt động nhập khẩu gồm:

• Nguồn gốc không rõ ràng: Không có đầy đủ chứng từ nhập khẩu, thông tin nhà sản xuất, giấy tờ chứng minh xuất xứ hoặc sử dụng thông tin không chính xác.
• Bao bì, nhãn hiệu bất thường: Bao bì kém chất lượng, sai chính tả, logo, tên thương hiệu có dấu hiệu làm giả hoặc không đúng với sản phẩm chính hãng.
• Chất lượng sản phẩm không đạt chuẩn: Linh kiện có dấu hiệu gia công thô, vật liệu kém chất lượng, không đúng thông số kỹ thuật hoặc dễ hư hỏng khi sử dụng.
• Giá bán bất thường: Giá thấp hơn nhiều so với thị trường hoặc không phù hợp với giá trị thực tế của linh kiện.
• Thông tin truy xuất không hợp lệ: Mã sản phẩm, mã QR, số seri không thể kiểm tra hoặc không trùng khớp với dữ liệu của nhà sản xuất.

Doanh nghiệp cần kiểm tra kỹ hồ sơ, nguồn hàng và tiêu chuẩn kỹ thuật trước khi nhập khẩu để hạn chế nguy cơ liên quan đến linh kiện ô tô giả.

3. Phân biệt linh kiện ô tô giả với hàng hóa vi phạm về nhãn hàng hóa hoặc xuất xứ

Trong các vụ việc nhập khẩu linh kiện ô tô giả từ nước ngoài, cần phân biệt giữa linh kiện ô tô giả và hàng hóa vi phạm về nhãn hàng hóa hoặc xuất xứ để xác định đúng bản chất hành vi vi phạm.

Linh kiện ô tô giả là sản phẩm bị làm giả về chất lượng, công dụng, nhãn hiệu, nguồn gốc hoặc giả mạo sản phẩm của tổ chức, cá nhân khác nhằm đánh lừa người tiêu dùng. Trong khi đó, hàng hóa vi phạm về nhãn hàng hóa hoặc xuất xứ có thể là sản phẩm thật nhưng không đáp ứng quy định về ghi nhãn, thông tin xuất xứ, nguồn gốc theo pháp luật.

Cụ thể, linh kiện giả thường có dấu hiệu sử dụng thương hiệu, logo, bao bì giả mạo hoặc chất lượng không đúng với công bố. Còn hàng vi phạm nhãn, xuất xứ có thể chỉ sai sót hoặc gian dối trong việc thể hiện thông tin trên nhãn hàng hóa nhưng chưa chắc đã làm giả bản thân sản phẩm.

Việc phân biệt đúng giúp cơ quan chức năng xác định chính xác tính chất vi phạm và áp dụng biện pháp xử lý phù hợp đối với hành vi nhập khẩu linh kiện ô tô giả từ nước ngoài hoặc các vi phạm khác liên quan đến nhãn hàng hóa, xuất xứ.

III. Quy định của pháp luật về nhập khẩu linh kiện ô tô giả từ nước ngoài

Pháp luật kiểm soát chặt chẽ việc nhập khẩu linh kiện ô tô nhằm ngăn chặn hàng giả, bảo vệ người tiêu dùng và doanh nghiệp hợp pháp. Hành vi vi phạm có thể bị xử lý theo quy định pháp luật. 

1. Nhập khẩu linh kiện ô tô giả từ nước ngoài phải đáp ứng những quy định nào về kiểm tra?

Hoạt động nhập khẩu linh kiện ô tô phải tuân thủ quy định về kiểm tra chất lượng an toàn kỹ thuật, bảo vệ môi trường và kiểm soát hàng hóa có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Theo Nghị định 60/2023/NĐ-CP, người nhập khẩu linh kiện ô tô phải đăng ký kiểm tra và cung cấp hồ sơ liên quan đến sản phẩm như thông tin linh kiện, chứng nhận kiểu loại, tài liệu đánh giá chất lượng, chứng từ xuất xứ, hóa đơn thương mại và tờ khai nhập khẩu theo khoản 2 Điều 4. Cơ quan kiểm tra sẽ đánh giá hồ sơ, thực hiện kiểm tra theo quy định tại Điều 5 Nghị định 60/2023/NĐ-CP.

Trường hợp linh kiện nhập khẩu có dấu hiệu giả mạo nhãn hiệu hoặc xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, cơ quan hải quan có thể áp dụng biện pháp kiểm soát như tạm dừng làm thủ tục hải quan, kiểm tra, giám sát hàng hóa nghi ngờ vi phạm theo Điều 216 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (được bổ sung bởi Điểm b Khoản 80 Điều 1 Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2022).

Do đó, doanh nghiệp nhập khẩu cần bảo đảm hồ sơ hợp lệ, nguồn gốc rõ ràng, chất lượng đáp ứng yêu cầu và không xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ để tránh bị xử lý theo quy định pháp luật.

2. Hành vi nhập khẩu linh kiện ô tô giả từ nước ngoài bị xử lý như thế nào theo quy định của pháp luật?

Hành vi nhập khẩu linh kiện ô tô giả từ nước ngoài có thể bị xử lý theo quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan, sở hữu công nghiệp và hàng giả.

• Trường hợp chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, người vi phạm có thể bị phạt tiền, tịch thu tang vật vi phạm, buộc tái xuất hoặc tiêu hủy hàng hóa theo quy định tại Nghị định 169/2026/NĐ-CP, trong đó:
  • Điều 14 quy định xử phạt đối với hành vi chứa chấp, mua bán, vận chuyển hàng hóa nhập khẩu không có chứng từ hợp pháp hoặc vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới, kèm hình thức tịch thu tang vật và buộc xử lý hàng hóa vi phạm;
  • Điều 15 áp dụng đối với trường hợp trốn thuế khi nhập khẩu hàng hóa, với mức phạt từ 01 đến 03 lần số tiền thuế trốn và buộc nộp đủ số tiền thuế thiếu.
• Đối với linh kiện ô tô giả mạo nhãn hiệu, cơ quan có thẩm quyền có thể áp dụng biện pháp loại bỏ yếu tố xâm phạm, tái xuất, tiêu hủy hoặc đưa vào sử dụng không nhằm mục đích thương mại theo Điều 96 Nghị định 65/2023/NĐ-CP.
• Nếu hành vi có dấu hiệu nghiêm trọng như nhập khẩu trái phép qua biên giới, che giấu nguồn gốc hàng hóa, nhằm kinh doanh hàng giả với giá trị lớn thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về:
  • Tội buôn lậu (Điều 188 Bộ luật Hình sự 2015; sửa đổi bổ sung 2017);
  • Tội sản xuất, buôn bán hàng giả (Điều 192 Bộ luật Hình sự 2015; sửa đổi sung bổ 2017).

Ngoài ra, doanh nghiệp vi phạm còn có thể phải nộp lại khoản lợi bất hợp pháp, bồi thường thiệt hại cho chủ sở hữu nhãn hiệu và chịu trách nhiệm nếu linh kiện giả gây ảnh hưởng đến an toàn người sử dụng.

3. Cơ quan có thẩm quyền áp dụng những biện pháp nào khi phát hiện linh kiện ô tô giả nhập khẩu?

Khi phát hiện linh kiện ô tô giả nhập khẩu, cơ quan hải quan có thể kiểm tra hồ sơ, kiểm tra thực tế hàng hóa, lấy mẫu giám định, tạm dừng thông quan để xác minh vi phạm. Đối với hàng hóa nghi giả mạo nhãn hiệu, Hải quan có thể áp dụng biện pháp tạm dừng làm thủ tục hải quan theo Điều 216 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (sửa đổi, bổ sung 2022,2025); chủ thể quyền có thể yêu cầu kiểm soát biên giới theo Điều 217 Luật Sở hữu trí tuệ (sửa đổi, bổ sung 2022,2025).

Sau khi xác định vi phạm, cơ quan có thẩm quyền có thể xử phạt hành chính, tịch thu tang vật, buộc loại bỏ yếu tố xâm phạm, tái xuất, tiêu hủy hoặc đưa vào sử dụng không nhằm mục đích thương mại theo Điều 96 Nghị định 65/2023/NĐ-CP.

Trường hợp hàng hóa không đáp ứng yêu cầu về chất lượng, an toàn kỹ thuật hoặc có dấu hiệu tội phạm như Tội buôn lậu (Điều 188 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi bổ sung 2017), Tội sản xuất, buôn bán hàng giả (Điều 192 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi bổ sung 2017), cơ quan hải quan có thể chuyển hồ sơ, tang vật cho cơ quan điều tra để xử lý theo thẩm quyền theo Điều 88 Luật Hải quan 2014.

4. Doanh nghiệp cần lưu ý những quy định nào để hạn chế rủi ro pháp lý khi nhập khẩu linh kiện ô tô?

Doanh nghiệp cần nhập khẩu linh kiện có nguồn gốc rõ ràng, đúng nhãn hiệu, đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật; kiểm tra nhà cung cấp, chứng từ xuất xứ, quyền sử dụng nhãn hiệu trước khi ký hợp đồng.

Khi làm thủ tục nhập khẩu, doanh nghiệp phải khai báo trung thực về tên hàng, mã HS, số lượng, trị giá, xuất xứ, cung cấp đầy đủ hồ sơ hải quan theo Điều 18 Luật Hải quan 2014; không sử dụng chứng từ giả hoặc khai sai nhằm trốn thuế.

Đồng thời, doanh nghiệp cần tuân thủ quy định về kiểm tra chất lượng, an toàn kỹ thuật, nhãn hàng hóa và lưu trữ hồ sơ để chứng minh tính hợp pháp của hàng hóa. Vi phạm có thể dẫn đến phạt tiền, tịch thu, buộc tái xuất/tiêu hủy theo Điều 96 Nghị định 65/2023/NĐ-CP, nghiêm trọng hơn có thể bị xử lý về tội buôn lậu (Điều 188 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi bổ sung 2017) hoặc tội sản xuất, buôn bán hàng giả (Điều 192 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi bổ sung 2017).

IV. Giải đáp các câu hỏi thường gặp về nhập khẩu linh kiện ô tô giả từ nước ngoài

Phần này giải đáp các vấn đề pháp lý phổ biến liên quan đến hành vi nhập khẩu linh kiện ô tô giả, từ mức xử phạt, biện pháp xử lý của cơ quan chức năng đến trách nhiệm của doanh nghiệp. 

1. Doanh nghiệp nhập khẩu nhưng không biết linh kiện là hàng giả có bị xử lý không?

Doanh nghiệp nhập khẩu linh kiện ô tô giả từ nước ngoài vẫn có thể bị xử lý nếu hàng hóa nhập khẩu là hàng giả, dù không biết trước, tùy thuộc vào tính chất, mức độ vi phạm và khả năng chứng minh lỗi. Trường hợp không có lỗi cố ý nhưng không thực hiện đầy đủ việc kiểm tra nguồn gốc, chất lượng, nhãn hiệu hoặc hồ sơ của hàng hóa thì vẫn có thể bị xử phạt hành chính, tịch thu hàng hóa, buộc tái xuất hoặc tiêu hủy theo quy định.

Nếu có căn cứ chứng minh doanh nghiệp biết rõ đó là hàng giả nhưng vẫn thực hiện nhập khẩu linh kiện ô tô giả từ nước ngoài để kinh doanh hoặc tiêu thụ, hành vi có thể bị xử lý nghiêm hơn, bao gồm truy cứu trách nhiệm hình sự về tội buôn lậu (Điều 188 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017) hoặc tội sản xuất, buôn bán hàng giả (Điều 192 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017) nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm.

Do đó, doanh nghiệp cần chủ động thẩm định nhà cung cấp, kiểm tra chứng từ chứng minh nguồn gốc, quyền sử dụng nhãn hiệu và hồ sơ chất lượng trước khi nhập khẩu linh kiện ô tô giả từ nước ngoài hoặc các loại linh kiện ô tô khác nhằm hạn chế rủi ro pháp lý.

2. Nhập khẩu linh kiện ô tô giả từ nước ngoài để sử dụng nội bộ có bị coi là vi phạm pháp luật không?

Việc nhập khẩu linh kiện ô tô giả vẫn có thể bị xử lý vi phạm, dù doanh nghiệp không bán ra thị trường mà chỉ sử dụng nội bộ. Hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ khi nhập khẩu có thể bị tạm dừng thông quan, kiểm tra, tịch thu, buộc loại bỏ yếu tố xâm phạm, tái xuất hoặc tiêu hủy theo quy định pháp luật.

Trường hợp linh kiện giả mạo nhãn hiệu, hành vi nhập khẩu có thể bị xử lý theo quy định về hàng hóa giả mạo về sở hữu trí tuệ tại Điều 213 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (được sửa đổi bởi Khoản 79 Điều 1 Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2022) và biện pháp xử lý hàng xâm phạm tại Điều 96 Nghị định 65/2023/NĐ-CP.

Nếu doanh nghiệp biết rõ hàng giả nhưng vẫn cố ý nhập khẩu, tùy tính chất, giá trị hàng hóa và hậu quả có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội buôn lậu (Điều 188 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi bổ sung 2017) hoặc tội sản xuất, buôn bán hàng giả (Điều 192 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi bổ sung 2017) nếu đủ dấu hiệu cấu thành.

3. Chủ sở hữu nhãn hiệu có quyền yêu cầu xử lý lô hàng nhập khẩu giả mạo như thế nào?

Theo khoản 2, khoản 3 Điều 216 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (được sửa đổi bởi điểm a khoản 80 Điều 1 Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2022 ), chủ sở hữu nhãn hiệu có quyền:

• Yêu cầu cơ quan hải quan tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với lô hàng nhập khẩu bị nghi ngờ xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ để thu thập thông tin, chứng cứ phục vụ việc yêu cầu xử lý hành vi xâm phạm hoặc đề nghị áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời, biện pháp ngăn chặn theo quy định.
• Đề nghị cơ quan hải quan kiểm tra, giám sát hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu nhằm phát hiện hàng hóa có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Trường hợp trong quá trình kiểm tra, giám sát hoặc tạm dừng làm thủ tục hải quan phát hiện hàng hóa giả mạo về sở hữu trí tuệ, cơ quan hải quan có quyền và trách nhiệm áp dụng biện pháp xử lý hành chính theo quy định của pháp luật.

4. Khi phát hiện lô hàng có dấu hiệu là linh kiện ô tô giả, doanh nghiệp cần thực hiện những việc gì?

Khi phát hiện lô hàng nhập khẩu linh kiện ô tô giả từ nước ngoài có dấu hiệu là hàng giả, doanh nghiệp cần tạm dừng việc thông quan (nếu chưa hoàn tất thủ tục), lưu thông hoặc sử dụng hàng hóa, đồng thời kiểm tra lại hồ sơ, nguồn gốc, chứng từ và thông báo cho nhà cung cấp để xác minh.

Doanh nghiệp nên bảo quản nguyên trạng lô hàng, không tự ý tiêu thụ, thay đổi nhãn mác hoặc tiêu hủy nhằm tránh làm mất chứng cứ. Trường hợp nghi ngờ xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu, cần phối hợp với cơ quan Hải quan, cơ quan quản lý thị trường hoặc chủ sở hữu nhãn hiệu để kiểm tra, xử lý theo quy định.

Nếu lô nhập khẩu linh kiện ô tô giả từ nước ngoài được xác định là hàng giả, doanh nghiệp có thể phải thực hiện các biện pháp khắc phục như tái xuất, tiêu hủy, loại bỏ yếu tố xâm phạm và chịu chi phí xử lý theo Điều 96 Nghị định 65/2023/NĐ-CP. Trường hợp có dấu hiệu tội phạm, hồ sơ có thể được chuyển cho cơ quan điều tra để xem xét xử lý theo quy định của pháp luật.

5. Tranh chấp phát sinh từ hợp đồng nhập khẩu linh kiện ô tô giả từ nước ngoài được giải quyết như thế nào?

Tranh chấp phát sinh từ hợp đồng nhập khẩu linh kiện ô tô giả từ nước ngoài có thể được giải quyết thông qua thương lượng, hòa giải, trọng tài thương mại hoặc Tòa án, tùy theo thỏa thuận của các bên và tính chất của vụ việc.

Nếu bên bán cung cấp hàng giả, vi phạm cam kết về chất lượng, nguồn gốc, xuất xứ hoặc quyền sở hữu trí tuệ, bên mua có quyền yêu cầu hủy hoặc chấm dứt hợp đồng, bồi thường thiệt hại, hoàn trả tiền hàng và các chi phí phát sinh theo quy định của pháp luật dân sự và thương mại.

Trường hợp việc nhập khẩu linh kiện ô tô giả từ nước ngoài có dấu hiệu của tội buôn lậu (Điều 188 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017) hoặc tội sản xuất, buôn bán hàng giả (Điều 192 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017), vụ việc có thể được chuyển đến cơ quan tiến hành tố tụng để xem xét trách nhiệm hình sự, không chỉ dừng lại ở việc giải quyết tranh chấp hợp đồng.

V. NPLaw hỗ trợ gì trong hoạt động phòng ngừa và xử lý rủi ro pháp lý khi nhập khẩu linh kiện ô tô?

NPLaw hỗ trợ doanh nghiệp rà soát hồ sơ nhập khẩu, hợp đồng, nguồn gốc hàng hóa, quyền sở hữu trí tuệ và quy định về chất lượng linh kiện nhằm hạn chế rủi ro nhập phải hàng giả, hàng vi phạm pháp luật.

Khi phát sinh vi phạm, NPLaw tư vấn làm việc với cơ quan hải quan, giải trình, xử lý hàng bị tạm giữ, tranh chấp với nhà cung cấp và bảo vệ quyền lợi doanh nghiệp theo quy định pháp luật.

Trên đây là các thông tin mang tính tham khảo, Quý khách hàng cần tư vấn chi tiết về trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ cho Hãng luật NPLaw để được tư vấn ngay.