Danh mục kỹ thuật trị liệu nhận thức hành vi và liệu pháp tâm lý nhóm là nội dung cần được quan tâm khi tìm hiểu về các kỹ thuật chuyên môn trong hoạt động tâm lý lâm sàng, phạm vi thực hiện và điều kiện áp dụng tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Việc nắm rõ quy định liên quan giúp người hành nghề và cơ sở thực hiện đúng phạm vi chuyên môn theo pháp luật.
I. Trị liệu nhận thức hành vi và liệu pháp tâm lý nhóm trong hoạt động tâm lý lâm sàng hiện nay
Trong hoạt động tâm lý lâm sàng, các phương pháp trị liệu tâm lý ngày càng được quan tâm trong hỗ trợ người bệnh gặp các vấn đề về nhận thức, cảm xúc, hành vi và khả năng thích ứng với các tình huống trong cuộc sống. Trong đó, trị liệu nhận thức hành vi và liệu pháp tâm lý nhóm là những phương pháp có thể được sử dụng trong quá trình can thiệp tâm lý tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.
Trị liệu nhận thức hành vi tập trung vào mối liên hệ giữa nhận thức, cảm xúc và hành vi, qua đó hỗ trợ người bệnh nhận diện và điều chỉnh những suy nghĩ, cảm xúc hoặc hành vi không phù hợp. Trong khi đó, liệu pháp tâm lý nhóm khai thác sự tương tác giữa các thành viên trong nhóm dưới sự hướng dẫn của người thực hiện trị liệu nhằm hỗ trợ quá trình thay đổi và thích nghi về mặt tâm lý.
Tuy nhiên, việc thực hiện các kỹ thuật trị liệu tâm lý trong cơ sở khám bệnh, chữa bệnh không chỉ phụ thuộc vào việc người hành nghề đã được đào tạo về phương pháp trị liệu mà còn phải phù hợp với phạm vi hành nghề, năng lực chuyên môn, điều kiện của cơ sở và danh mục kỹ thuật được phép thực hiện. Vì vậy, việc tìm hiểu danh mục kỹ thuật trị liệu nhận thức hành vi và liệu pháp tâm lý nhóm có ý nghĩa quan trọng đối với cả người hành nghề và cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.
II. Tìm hiểu về danh mục kỹ thuật trị liệu nhận thức hành vi và liệu pháp tâm lý nhóm
Danh mục kỹ thuật trị liệu nhận thức hành vi và liệu pháp tâm lý nhóm là cơ sở để xác định các kỹ thuật chuyên môn được thực hiện trong hoạt động tâm lý lâm sàng. Việc tìm hiểu cụ thể nội dung và cách phân loại các kỹ thuật giúp người hành nghề, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh và người bệnh có thể nhận diện đúng phạm vi của từng phương pháp trị liệu.
1. Danh mục kỹ thuật trị liệu nhận thức hành vi và liệu pháp tâm lý nhóm bao gồm những nội dung nào?
Danh mục kỹ thuật trị liệu nhận thức hành vi và liệu pháp tâm lý nhóm bao gồm các kỹ thuật can thiệp tâm lý được thực hiện nhằm đánh giá, hỗ trợ và cải thiện những vấn đề liên quan đến nhận thức, cảm xúc, hành vi và các yếu tố tâm lý của người bệnh.
Trong đó, trị liệu nhận thức hành vi tập trung vào mối quan hệ giữa suy nghĩ, cảm xúc và hành vi, từ đó sử dụng các kỹ thuật phù hợp để hỗ trợ người bệnh nhận diện và điều chỉnh những nhận thức hoặc hành vi không phù hợp.
Liệu pháp tâm lý nhóm được thực hiện với sự tham gia của nhiều người bệnh trong cùng một nhóm trị liệu dưới sự hướng dẫn của người hành nghề. Thông qua tương tác và trao đổi trong nhóm, người bệnh có thể được hỗ trợ về mặt tâm lý và cải thiện khả năng thích ứng với các vấn đề đang gặp phải.
Khi tra cứu danh mục kỹ thuật trị liệu nhận thức hành vi và liệu pháp tâm lý nhóm, cần căn cứ vào danh mục kỹ thuật chuyên môn được cơ quan có thẩm quyền ban hành, đồng thời đối chiếu với phạm vi hành nghề và năng lực chuyên môn của người thực hiện. Không nên chỉ dựa vào tên gọi của kỹ thuật để xác định một người hành nghề có được phép thực hiện kỹ thuật đó hay không.
2. Các kỹ thuật trong danh mục trị liệu nhận thức hành vi và liệu pháp tâm lý nhóm được phân biệt dựa trên những tiêu chí nào?
Các kỹ thuật trong danh mục có thể được nhận diện và phân biệt dựa trên nhiều yếu tố, trong đó quan trọng nhất là mục đích can thiệp, đối tượng áp dụng, phương pháp thực hiện và phạm vi chuyên môn của người hành nghề.
Về mục đích, mỗi kỹ thuật có thể hướng đến việc đánh giá, hỗ trợ điều chỉnh nhận thức, kiểm soát cảm xúc, thay đổi hành vi hoặc cải thiện khả năng thích ứng tâm lý.
- Về phương thức thực hiện, kỹ thuật có thể được tiến hành theo hình thức cá nhân hoặc nhóm, tùy thuộc vào đặc điểm của người bệnh và chỉ định chuyên môn.
- Về người thực hiện, kỹ thuật phải được thực hiện bởi người hành nghề có phạm vi hành nghề phù hợp và đáp ứng các điều kiện chuyên môn theo quy định pháp luật. Đây là tiêu chí đặc biệt quan trọng nhằm tránh việc hiểu rằng chỉ cần được đào tạo về một phương pháp trị liệu là đương nhiên được thực hiện mọi kỹ thuật thuộc danh mục.
Ngoài ra, khi xác định kỹ thuật cụ thể, cần xem xét tên kỹ thuật, nội dung chuyên môn và yêu cầu thực hiện kỹ thuật trong danh mục được ban hành. Việc đối chiếu đầy đủ các yếu tố này giúp cơ sở khám bệnh, chữa bệnh bố trí nhân sự phù hợp và bảo đảm an toàn cho người bệnh.
3. Tên kỹ thuật trong danh mục trị liệu nhận thức hành vi và liệu pháp tâm lý nhóm có phản ánh đầy đủ nội dung trị liệu không?
Tên kỹ thuật chủ yếu có chức năng nhận diện và phân biệt từng kỹ thuật trong danh mục, nhưng không phải lúc nào cũng thể hiện đầy đủ mục tiêu, quy trình, đối tượng áp dụng hoặc yêu cầu chuyên môn của kỹ thuật đó.
Do đó, khi tìm hiểu một kỹ thuật cụ thể trong danh mục kỹ thuật trị liệu nhận thức hành vi và liệu pháp tâm lý nhóm, cần xem xét đồng thời các thông tin chuyên môn đi kèm, thay vì chỉ căn cứ vào tên gọi.
Đặc biệt, đối với cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, việc xác định một kỹ thuật có được thực hiện hay không cần được đặt trong mối liên hệ với phạm vi hành nghề của người thực hiện, điều kiện của cơ sở và các quy định chuyên môn có liên quan. Cách tiếp cận này giúp hạn chế tình trạng áp dụng kỹ thuật vượt quá phạm vi chuyên môn hoặc nhầm lẫn giữa tên gọi của kỹ thuật với phạm vi hành nghề được pháp luật cho phép.
III. Quy định pháp luật về danh mục kỹ thuật trị liệu nhận thức hành vi và liệu pháp tâm lý nhóm
Việc xác định và thực hiện danh mục kỹ thuật trị liệu nhận thức hành vi và liệu pháp tâm lý nhóm hiện nay cần được đặt trong hệ thống quy định về danh mục kỹ thuật trong khám bệnh, chữa bệnh do Bộ Y tế ban hành. Đặc biệt, từ ngày 01/7/2026, danh mục kỹ thuật thực hiện trong khám bệnh, chữa bệnh được áp dụng theo Phụ lục số 02 ban hành kèm theo Thông tư số 23/2024/TT-BYT ngày 18/10/2024 của Bộ trưởng Bộ Y tế, được sửa đổi bổ sung bởi Thông tư số 25/2026/TT-BYT. Đồng thời, các quy trình kỹ thuật chuyên môn được hướng dẫn cụ thể thông qua các tài liệu chuyên môn do Bộ Y tế ban hành.
1. Việc xác định kỹ thuật thuộc danh mục kỹ thuật trị liệu nhận thức hành vi và liệu pháp tâm lý nhóm được căn cứ vào đâu?
Việc xác định một kỹ thuật có thuộc danh mục kỹ thuật trong khám bệnh, chữa bệnh hay không trước hết phải căn cứ vào Thông tư số 23/2024/TT-BYT, được sửa đổi bổ sung bởi Thông tư số 25/2026/TT-BYT và các phụ lục ban hành kèm theo.
Theo khoản 1 Điều 1 Thông tư số 23/2024/TT-BYT, được sửa đổi bổ sung bởi Thông tư số 25/2026/TT-BYT, Bộ Y tế ban hành danh mục kỹ thuật trong khám bệnh, chữa bệnh thực hiện đến ngày 31/12/2027 tại Phụ lục số 01 và danh mục kỹ thuật thực hiện từ ngày 01/01/2028 tại Phụ lục số 02. Như vậy, tại thời điểm hiện nay, khi xác định kỹ thuật thuộc danh mục, cần ưu tiên đối chiếu với Phụ lục số 01.
Trong danh mục kỹ thuật theo Phụ lục số 01 có các kỹ thuật thuộc lĩnh vực tâm thần, tâm lý lâm sàng, trong đó có “Liệu pháp tâm lý nhóm” và “Trị liệu nhận thức hành vi”. Các kỹ thuật này được thể hiện với tên gọi cụ thể trong danh mục, do đó việc xác định kỹ thuật cần dựa trên tên kỹ thuật và nội dung chuyên môn tương ứng, thay vì chỉ dựa trên cách gọi phổ biến trong thực tế.
Bên cạnh đó, khoản 3 Điều 1 Thông tư số 23/2024/TT-BYT, được sửa đổi bổ sung bởi Thông tư số 25/2026/TT-BYT quy định kỹ thuật tại Phụ lục số 01 được sắp xếp ở chuyên khoa, chuyên ngành phù hợp nhất nhưng có thể được thực hiện ở nhiều chuyên khoa, chuyên ngành khác nhau. Quy định này cho thấy chuyên khoa nơi kỹ thuật được sắp xếp không đồng nghĩa với việc kỹ thuật chỉ được thực hiện duy nhất trong chuyên khoa đó. Việc thực hiện trên thực tế vẫn phải bảo đảm phù hợp với phạm vi hoạt động chuyên môn của cơ sở và phạm vi hành nghề của người thực hiện.
2. Pháp luật quy định thế nào về việc cập nhật danh mục kỹ thuật trị liệu nhận thức hành vi và liệu pháp tâm lý nhóm?
Danh mục kỹ thuật trong khám bệnh, chữa bệnh được cập nhật, thay đổi thông qua văn bản do cơ quan có thẩm quyền ban hành. Căn cứ Điều 1 Thông tư số 23/2024/TT-BYT, được sửa đổi bổ sung bởi Thông tư số 25/2026/TT-BYT, Bộ Y tế chuyển từ danh mục kỹ thuật theo Phụ lục số 01 sang danh mục kỹ thuật theo Phụ lục số 02 kể từ ngày 01/01/2028.
Đối với nhóm kỹ thuật tâm thần và tâm lý lâm sàng, việc cập nhật danh mục kỹ thuật còn được thể hiện thông qua việc Bộ Y tế ban hành tài liệu hướng dẫn quy trình kỹ thuật. Cụ thể, Quyết định số 2532/QĐ-BYT năm 2025 ban hành Tài liệu chuyên môn “Hướng dẫn quy trình kỹ thuật về Tâm thần - Tập 2”, gồm 64 quy trình kỹ thuật và được áp dụng tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh từ ngày 01/7/2026. Tài liệu này được xây dựng cho các kỹ thuật có trong Phụ lục số 02 nhưng không có trong Phụ lục số 01 của Thông tư số 23/2024/TT-BYT.
Do đó, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh không nên sử dụng một danh mục cũ để xác định kỹ thuật đang được phép thực hiện mà cần thường xuyên rà soát văn bản mới, danh mục kỹ thuật hiện hành và các hướng dẫn quy trình kỹ thuật tương ứng.
3. Trường hợp một kỹ thuật trị liệu nhận thức hành vi được triển khai dưới nhiều hình thức, việc xác định trong danh mục được thực hiện ra sao?
Trường hợp một phương pháp trị liệu có thể được triển khai dưới nhiều hình thức, cần phân biệt giữa tên kỹ thuật trong danh mục và cách thức tổ chức thực hiện kỹ thuật trên thực tế.
Ví dụ, “Trị liệu nhận thức hành vi” là một kỹ thuật được xác định trong danh mục. Việc kỹ thuật này được triển khai theo hình thức cá nhân hay có sự tham gia của nhiều người bệnh không đương nhiên làm phát sinh một kỹ thuật hoàn toàn mới nếu danh mục không quy định thành kỹ thuật độc lập.
Ngược lại, “Liệu pháp tâm lý nhóm” được xác định là một kỹ thuật riêng trong danh mục. Vì vậy, không nên mặc nhiên đồng nhất mọi trường hợp trị liệu nhận thức hành vi được thực hiện theo nhóm với tên kỹ thuật “Liệu pháp tâm lý nhóm”. Việc xác định kỹ thuật phải căn cứ vào nội dung chuyên môn thực tế, tên kỹ thuật trong danh mục và quy trình kỹ thuật được Bộ Y tế hướng dẫn.
Cách tiếp cận này đặc biệt quan trọng đối với cơ sở khám bệnh, chữa bệnh khi lập danh mục kỹ thuật chuyên môn của mình, bởi việc thay đổi hình thức tổ chức trị liệu không đồng nghĩa với việc cơ sở được tự đặt tên hoặc tự xác định một kỹ thuật mới ngoài danh mục.
4. Danh mục kỹ thuật trị liệu nhận thức hành vi và liệu pháp tâm lý nhóm được áp dụng trong phạm vi nào?
Danh mục kỹ thuật được áp dụng trong hoạt động khám bệnh, chữa bệnh và phải gắn với phạm vi hoạt động chuyên môn được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt cho cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.
Đồng thời, người thực hiện kỹ thuật phải đáp ứng điều kiện hành nghề và thực hiện kỹ thuật phù hợp với phạm vi hành nghề của mình. Theo khoản 4 Điều 7 Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023, người hành nghề không được thực hiện kỹ thuật, phương pháp chuyên môn ngoài phạm vi hành nghề, trừ các trường hợp pháp luật có quy định khác.
Do đó, việc một kỹ thuật như “Trị liệu nhận thức hành vi” hoặc “Liệu pháp tâm lý nhóm” có tên trong danh mục kỹ thuật của Bộ Y tế không đồng nghĩa với việc mọi cơ sở hoặc mọi người hành nghề đều được thực hiện kỹ thuật này. Cần đồng thời kiểm tra danh mục kỹ thuật được cơ sở phê duyệt và phạm vi hành nghề của người thực hiện.
IV. Giải đáp các thắc mắc thường gặp về danh mục kỹ thuật trị liệu nhận thức hành vi và liệu pháp tâm lý nhóm
Việc phân biệt tên gọi, hình thức thực hiện và phạm vi áp dụng của từng kỹ thuật có ý nghĩa quan trọng trong quá trình tổ chức hoạt động tâm lý lâm sàng. Dưới đây là một số vấn đề thường gặp cần được làm rõ:
1. Trị liệu nhận thức hành vi và liệu pháp tâm lý nhóm có phải là hai nhóm kỹ thuật hoàn toàn khác nhau không?
Không nên hiểu đây là hai nhóm kỹ thuật hoàn toàn đối lập nhau. Trong danh mục kỹ thuật, “Trị liệu nhận thức hành vi” và “Liệu pháp tâm lý nhóm” được thể hiện dưới các tên kỹ thuật riêng. Tuy nhiên, xét về chuyên môn, một phương pháp trị liệu có thể được triển khai kết hợp với một hình thức tổ chức trị liệu nhất định.
Điều quan trọng là phải xác định đúng kỹ thuật mà người hành nghề thực tế thực hiện và đối chiếu với danh mục kỹ thuật, quy trình chuyên môn tương ứng.
2. Trị liệu nhận thức hành vi có thể được thực hiện theo hình thức liệu pháp tâm lý nhóm không?
Về mặt chuyên môn, trị liệu nhận thức hành vi có thể được triển khai trong các hình thức can thiệp khác nhau. Tuy nhiên, về mặt pháp lý, không nên chỉ căn cứ vào hình thức tổ chức để tự động xác định kỹ thuật.
Nếu hoạt động thực tế đáp ứng nội dung, mục tiêu và quy trình của “Trị liệu nhận thức hành vi”, cần đối chiếu với kỹ thuật này. Nếu hoạt động được tổ chức và thực hiện theo nội dung của “Liệu pháp tâm lý nhóm”, cần đối chiếu với kỹ thuật tương ứng trong danh mục và hướng dẫn quy trình kỹ thuật.
Vì vậy, trường hợp cụ thể cần được đánh giá dựa trên nội dung chuyên môn thực tế thay vì chỉ căn cứ vào việc có một hay nhiều người bệnh tham gia.
3. Tên kỹ thuật thực tế có bắt buộc trùng hoàn toàn với tên trong danh mục kỹ thuật trị liệu nhận thức hành vi và liệu pháp tâm lý nhóm không?
Khi thực hiện thủ tục liên quan đến danh mục kỹ thuật chuyên môn, cơ sở nên sử dụng đúng tên kỹ thuật theo danh mục do Bộ Y tế ban hành để bảo đảm thống nhất trong quản lý chuyên môn.
Việc cơ sở sử dụng tên gọi nội bộ, tên thương mại hoặc cách gọi khác trong hoạt động tư vấn, truyền thông không đồng nghĩa với việc có thể thay thế tên kỹ thuật pháp lý trong hồ sơ chuyên môn.
Do đó, khi xây dựng danh mục kỹ thuật của cơ sở, cần đối chiếu tên kỹ thuật với danh mục hiện hành tại Phụ lục kèm theo Thông tư số 23/2024/TT-BYT và các tài liệu hướng dẫn quy trình kỹ thuật có liên quan.
4. Kỹ thuật chưa được thể hiện rõ trong danh mục kỹ thuật trị liệu nhận thức hành vi và liệu pháp tâm lý nhóm được xác định như thế nào?
Trường hợp tên gọi của một kỹ thuật trên thực tế không trùng hoặc chưa được thể hiện rõ trong danh mục, cơ sở không nên tự xác định rằng kỹ thuật đó đương nhiên thuộc một kỹ thuật đã có trong danh mục.
Cần đối chiếu nội dung chuyên môn, mục đích, phương pháp thực hiện, đối tượng áp dụng và quy trình kỹ thuật với các kỹ thuật đã được Bộ Y tế ban hành. Trường hợp vẫn không thể xác định tương ứng, cơ sở nên thực hiện việc xin ý kiến hoặc rà soát với cơ quan chuyên môn có thẩm quyền trước khi đưa kỹ thuật vào triển khai.
Cách xử lý này giúp hạn chế rủi ro cơ sở tự mở rộng danh mục kỹ thuật hoặc thực hiện kỹ thuật chưa được phê duyệt.
5. Khi danh mục kỹ thuật trị liệu nhận thức hành vi và liệu pháp tâm lý nhóm được cập nhật, cơ sở có cần rà soát lại các kỹ thuật đang áp dụng không?
Đây là việc cơ sở nên thực hiện thường xuyên để bảo đảm danh mục kỹ thuật đang áp dụng phù hợp với quy định hiện hành.
Phụ lục số 01 của Thông tư số 23/2024/TT-BYT được áp dụng cho danh mục kỹ thuật thực hiện đến ngày 31/12/2026. Bộ Y tế cũng đã ban hành các tài liệu hướng dẫn quy trình kỹ thuật tương ứng cho các kỹ thuật thuộc danh mục mới.
Do đó, cơ sở nên rà soát lại ít nhất các nội dung: tên kỹ thuật, mã kỹ thuật nếu có, phạm vi kỹ thuật được phê duyệt, quy trình chuyên môn, điều kiện thực hiện và người hành nghề được bố trí thực hiện. Việc rà soát giúp tránh tình trạng danh mục nội bộ của cơ sở không thống nhất với danh mục kỹ thuật hiện hành.
V. NPLaw hỗ trợ giải quyết các vấn đề pháp lý liên quan đến danh mục kỹ thuật trị liệu nhận thức hành vi và liệu pháp tâm lý nhóm
Việc xác định và triển khai danh mục kỹ thuật trị liệu nhận thức hành vi và liệu pháp tâm lý nhóm đòi hỏi cơ sở khám bệnh, chữa bệnh phải đồng thời đối chiếu quy định về danh mục kỹ thuật, phạm vi hoạt động chuyên môn của cơ sở, phạm vi hành nghề của người thực hiện và các hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế.
NPLaw có thể hỗ trợ cơ sở trong việc rà soát căn cứ pháp lý và danh mục kỹ thuật hiện hành; đối chiếu kỹ thuật đang thực hiện; kiểm tra sự phù hợp giữa kỹ thuật, phạm vi hành nghề của nhân sự và phạm vi hoạt động chuyên môn của cơ sở; đồng thời tư vấn việc cập nhật danh mục khi có quy định mới. Đối với các trường hợp kỹ thuật có tên gọi khác với danh mục, kỹ thuật được triển khai dưới nhiều hình thức hoặc chưa xác định rõ kỹ thuật tương ứng, NPLaw có thể hỗ trợ phân tích căn cứ pháp lý và hồ sơ chuyên môn để giúp cơ sở lựa chọn phương án xử lý phù hợp, hạn chế rủi ro khi tổ chức hoạt động khám bệnh, chữa bệnh.
Trên đây là các thông tin mang tính tham khảo, Quý khách hàng cần tư vấn chi tiết về trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ cho Hãng luật NPLaw để được tư vấn ngay.
