Có nhiều nhà thầu được đánh giá tốt thì xử lý thế nào để đúng luật và tránh rủi ro pháp lý?

Trong thực tế đấu thầu, việc xuất hiện nhiều nhà thầu được đánh giá tốt cùng tham gia một gói thầu không còn là tình huống hiếm gặp. Điều này vừa tạo ra môi trường cạnh tranh minh bạch, vừa đặt ra nhiều vấn đề pháp lý liên quan đến tiêu chí đánh giá, bảo mật thông tin, xếp hạng nhà thầu và xử lý các tình huống phát sinh. Doanh nghiệp, chủ đầu tư cũng cần nắm rõ các quy định pháp luật để tránh sai sót trong quá trình lựa chọn nhà thầu, hạn chế tranh chấp và bảo đảm tính công bằng trong đấu thầu.

I. Giới thiệu các vấn đề liên quan đến nhiều nhà thầu được đánh giá tốt

Trong hoạt động đấu thầu, việc có nhiều nhà thầu được đánh giá tốt cùng đáp ứng yêu cầu của hồ sơ mời thầu là tình huống khá phổ biến và thể hiện mức độ cạnh tranh cao trên thị trường. Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra nhiều vấn đề pháp lý liên quan đến tiêu chí đánh giá, xếp hạng nhà thầu, bảo mật thông tin và tính minh bạch trong quá trình lựa chọn đơn vị trúng thầu.

Nếu không thực hiện đúng quy định pháp luật, chủ đầu tư và doanh nghiệp tham gia đấu thầu có thể phát sinh tranh chấp, khiếu nại hoặc bị xử lý theo quy định hiện hành.

II. Tìm hiểu về nhiều nhà thầu được đánh giá tốt

Khi có nhiều nhà thầu được đánh giá tốt cùng tham gia, việc lựa chọn đơn vị trúng thầu sẽ phụ thuộc vào các tiêu chí kỹ thuật, giá đánh giá và quy định pháp luật về đấu thầu hiện hành.

1. "Điểm kỹ thuật" và "Giá đánh giá" đóng vai trò gì khi có nhiều nhà thầu được đánh giá tốt cùng tham gia?

Khi có nhiều nhà thầu được đánh giá tốt cùng tham gia, “điểm kỹ thuật” và “giá đánh giá” sẽ là căn cứ quan trọng để xếp hạng và lựa chọn nhà thầu trúng thầu theo khoản 5 Điều 58 và khoản 1 Điều 60 Luật Đấu thầu 2023.

Cụ thể, đối với phương pháp giá thấp nhất, nhà thầu đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và có giá dự thầu thấp nhất sau sửa lỗi, hiệu chỉnh sai lệch sẽ được xếp hạng thứ nhất. Đối với phương pháp giá đánh giá, cơ quan đấu thầu sẽ quy đổi thêm các yếu tố như chi phí vận hành, bảo trì, tiến độ, chất lượng và hiệu suất để xác định nhà thầu có giá đánh giá thấp nhất. Riêng phương pháp kết hợp giữa kỹ thuật và giá sẽ lựa chọn nhà thầu có điểm tổng hợp cao nhất giữa điểm kỹ thuật và điểm giá để bảo đảm hiệu quả toàn diện của gói thầu.

2. Tại sao việc bảo mật thông tin lại quan trọng hơn khi có nhiều nhà thầu được đánh giá tốt đang cạnh tranh?

Khi có nhiều nhà thầu được đánh giá tốt cùng cạnh tranh trong một gói thầu, việc bảo mật thông tin trở nên đặc biệt quan trọng nhằm bảo đảm tính công bằng, minh bạch và khách quan trong quá trình lựa chọn nhà thầu.

Nếu thông tin về giá dự thầu, điểm kỹ thuật, tiêu chí chấm thầu hoặc kết quả đánh giá bị tiết lộ trước thời điểm công bố chính thức, các nhà thầu có thể lợi dụng để điều chỉnh chiến lược dự thầu, tác động đến quá trình xét thầu hoặc phát sinh hành vi thông thầu, cạnh tranh không lành mạnh.

Ngoài ra, việc lộ thông tin còn làm tăng nguy cơ khiếu nại, tố cáo và ảnh hưởng đến tính hợp pháp của kết quả lựa chọn nhà thầu. Vì vậy, pháp luật đấu thầu yêu cầu các bên liên quan phải bảo mật toàn bộ quá trình đánh giá hồ sơ dự thầu cho đến khi công bố kết quả theo quy định.

3. Sự khác biệt giữa "nhà thầu đạt yêu cầu" và việc nhà thầu được đánh giá tốt vượt mong đợi là gì?

“Nhà thầu đạt yêu cầu” là nhà thầu đáp ứng đầy đủ các tiêu chí tối thiểu về năng lực, kinh nghiệm, kỹ thuật, tài chính và tính hợp lệ theo hồ sơ mời thầu để được tiếp tục xem xét xếp hạng.

Trong khi đó, trường hợp nhà thầu được đánh giá tốt vượt mong đợi thường được hiểu là nhà thầu không chỉ đáp ứng yêu cầu cơ bản mà còn có nhiều ưu thế nổi bật hơn các đối thủ khác như giải pháp kỹ thuật tối ưu, tiến độ thi công tốt hơn, chi phí vận hành thấp hơn hoặc kinh nghiệm thực hiện dự án tương tự vượt trội.

Nói cách khác, “đạt yêu cầu” là điều kiện cần để được xem xét, còn “được đánh giá tốt vượt mong đợi” là yếu tố tạo lợi thế cạnh tranh để nâng cao khả năng trúng thầu.

III. Các quy định pháp luật có liên quan đến nhiều nhà thầu được đánh giá tốt

Khi có nhiều nhà thầu được đánh giá tốt cùng tham gia một gói thầu, việc lựa chọn nhà thầu trúng thầu phải tuân thủ chặt chẽ các quy định pháp luật về tiêu chí đánh giá, xếp hạng nhà thầu, xét duyệt kết quả và các trường hợp xử lý phát sinh trong quá trình đấu thầu.

1. Cơ sở pháp lý nào quy định việc lập danh sách xếp hạng khi có nhiều nhà thầu được đánh giá tốt trong hồ sơ mời thầu?

Cơ sở pháp lý quy định việc lập danh sách xếp hạng và xử lý trường hợp có nhiều nhà thầu được đánh giá tốt ngang nhau được nêu tại khoản 18 Điều 140 Nghị định 214/2025/NĐ-CP. 

Theo quy định này, khi sau quá trình đánh giá có nhiều nhà thầu được xếp hạng tốt nhất ngang nhau, bên mời thầu phải áp dụng thứ tự ưu tiên để lựa chọn nhà thầu trúng thầu, như ưu tiên doanh nghiệp nhỏ và vừa do phụ nữ làm chủ, nhà thầu có điểm kỹ thuật cao hơn, giá dự thầu thấp hơn, nhà thầu có trụ sở tại địa phương triển khai gói thầu hoặc sử dụng nhiều lao động là thương binh, người khuyết tật, dân tộc thiểu số và lao động nữ hơn. Trường hợp vẫn chưa lựa chọn được nhà thầu, các bên có thể được yêu cầu chào lại giá hoặc tham gia chào giá trực tuyến theo quy trình rút gọn. 

2. Khi có nhiều nhà thầu được đánh giá tốt, chủ đầu tư có được phép chia nhỏ gói thầu để giao cho nhiều bên không?

Khi có nhiều nhà thầu được đánh giá tốt, chủ đầu tư không được phép tự ý chia nhỏ gói thầu để giao cho nhiều bên nếu việc chia tách nhằm mục đích chỉ định thầu hoặc hạn chế cạnh tranh.

Căn cứ điểm l khoản 6 Điều 16 Luật Đấu thầu 2023, hành vi chia nhỏ dự án, dự toán mua sắm thành các gói thầu nhằm mục đích chỉ định thầu hoặc hạn chế sự tham gia của nhà thầu được xác định là hành vi không bảo đảm công bằng, minh bạch và thuộc nhóm hành vi bị cấm trong hoạt động đấu thầu.

Vì vậy, việc phân chia gói thầu chỉ được thực hiện khi có căn cứ phù hợp về kỹ thuật, quy mô, tính chất công việc hoặc yêu cầu quản lý dự án, không được dùng để làm thay đổi kết quả lựa chọn nhà thầu hoặc tạo lợi thế cho một số đơn vị nhất định.

3. Điều kiện để hủy thầu ngay cả khi có nhiều nhà thầu được đánh giá tốt tham gia là gì?

Dù có nhiều nhà thầu được đánh giá tốt tham gia, gói thầu vẫn có thể bị hủy nếu thuộc các trường hợp quy định tại khoản 1 Điều 17 Luật Đấu thầu 2023 (được bổ sung bởi khoản 5 Điều 4 Luật sửa đổi Luật Quy hoạch, Luật Đầu tư, Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư và Luật Đấu thầu 2024). Cụ thể gồm:

• Điểm a khoản 1 Điều 17: Tất cả hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất không đáp ứng yêu cầu của hồ sơ mời thầu hoặc hồ sơ yêu cầu.
• Điểm b khoản 1 Điều 17 (sửa đổi bởi điểm a khoản 11 Điều 1 Luật sửa đổi Luật Đấu thầu; Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư; Luật Hải quan; Luật Thuế giá trị gia tăng; Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu; Luật Đầu tư; Luật Đầu tư công; Luật Quản lý, sử dụng tài sản công 2025): Có thay đổi về mục tiêu, phạm vi đầu tư trong quyết định đầu tư đã được phê duyệt làm thay đổi khối lượng công việc hoặc tiêu chuẩn đánh giá đã công bố.
• Điểm c khoản 1 Điều 17: Hồ sơ mời thầu không tuân thủ quy định của Luật Đấu thầu hoặc pháp luật liên quan, dẫn đến nhà thầu được lựa chọn không đáp ứng yêu cầu thực hiện gói thầu.
• Điểm đ khoản 1 Điều 17: Tổ chức hoặc cá nhân khác ngoài nhà thầu trúng thầu có hành vi bị cấm theo Điều 16 Luật Đấu thầu 2023 làm sai lệch kết quả lựa chọn nhà thầu.
• Điểm e khoản 1 Điều 17: Hủy thầu theo trường hợp quy định tại khoản 5 Điều 42 Luật Đấu thầu 2023.

Như vậy, việc có nhiều nhà thầu được đánh giá tốt không phải là căn cứ bảo đảm gói thầu chắc chắn được tiếp tục nếu phát sinh các vi phạm hoặc thay đổi thuộc trường hợp luật cho phép hủy thầu.

IV. Các thắc mắc thường gặp liên quan đến nhiều nhà thầu được đánh giá tốt

Khi có nhiều nhà thầu được đánh giá tốt cùng tham gia đấu thầu, doanh nghiệp và chủ đầu tư thường phát sinh nhiều vướng mắc liên quan đến xử lý giá dự thầu, đàm phán hợp đồng, tính minh bạch và các rủi ro pháp lý trong quá trình lựa chọn nhà thầu.

1. Nếu có nhiều nhà thầu được đánh giá tốt nhưng giá đều cao hơn dự toán, doanh nghiệp nên xử lý thế nào?

Nếu có nhiều nhà thầu được đánh giá tốt nhưng giá dự thầu đều cao hơn dự toán, chủ đầu tư cần rà soát lại giá gói thầu, khả năng cân đối vốn và nguyên nhân chênh lệch trước khi quyết định xử lý tiếp theo. Theo điểm d khoản 1 Điều 60 Luật Đấu thầu 2023, nhà thầu chỉ được xem xét trúng thầu khi “có giá đề nghị trúng thầu không vượt giá gói thầu được phê duyệt”.

Vì vậy, trường hợp tất cả giá dự thầu đều vượt dự toán, chủ đầu tư có thể xem xét cập nhật lại dự toán nếu có căn cứ phù hợp về biến động giá thị trường hoặc thực hiện hủy thầu để tổ chức lựa chọn lại nhà thầu theo đúng quy định pháp luật.

2. Có được phép đàm phán giảm giá đồng thời với nhiều nhà thầu được đánh giá tốt để chọn người rẻ nhất không?

Về nguyên tắc lựa chọn nhà thầu, không được phép đàm phán giảm giá đồng thời với nhiều nhà thầu được đánh giá tốt chỉ để chọn nhà thầu có giá rẻ nhất nếu hồ sơ mời thầu và quy trình lựa chọn nhà thầu không quy định hình thức đó.

Sau khi đánh giá hồ sơ dự thầu, bên mời thầu phải xếp hạng nhà thầu theo đúng phương pháp đã được phê duyệt tại Điều 58 Luật Đấu thầu 2023 và chỉ được thương thảo hợp đồng với nhà thầu xếp hạng thứ nhất. Trường hợp thương thảo không thành công mới được xem xét mời nhà thầu xếp hạng tiếp theo.

Việc đồng thời đàm phán giá với nhiều nhà thầu có thể bị xem là không bảo đảm nguyên tắc công bằng, minh bạch trong đấu thầu và tiềm ẩn nguy cơ vi phạm quy định về cạnh tranh

3. Trong trường hợp có nhiều nhà thầu được đánh giá tốt, việc nhà thầu tặng quà "cảm ơn" trước khi công bố kết quả xử lý ra sao?

Trong trường hợp có nhiều nhà thầu được đánh giá tốt cùng tham gia, việc nhà thầu tặng quà “cảm ơn” cho chủ đầu tư, bên mời thầu hoặc người có thẩm quyền trước khi công bố kết quả lựa chọn nhà thầu có thể bị xem là hành vi đưa hối lộ hoặc tác động trái pháp luật đến hoạt động đấu thầu.

Căn cứ khoản 1 và khoản 2 Điều 16 Luật Đấu thầu 2023, hành vi đưa, nhận, môi giới hối lộ và lợi dụng chức vụ, quyền hạn để can thiệp trái pháp luật vào hoạt động đấu thầu đều là hành vi bị cấm. Tùy tính chất và mức độ vi phạm, các bên liên quan có thể bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính, cấm tham gia hoạt động đấu thầu hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định pháp luật.

4. Nếu phát hiện nhiều nhà thầu được đánh giá tốt thực chất là "anh em" cùng một tổng công ty thì có vi phạm luật cạnh tranh?

Nếu phát hiện nhiều nhà thầu được đánh giá tốt thực chất là các công ty “anh em” cùng thuộc một tổng công ty hoặc có quan hệ sở hữu, chi phối lẫn nhau thì có thể vi phạm quy định về bảo đảm cạnh tranh trong đấu thầu. Căn cứ khoản 2 Điều 6 Luật Đấu thầu 2023, các nhà thầu tham dự cùng một gói thầu phải bảo đảm độc lập về pháp lý và độc lập về tài chính; trong đó, nhà thầu không được có cổ phần hoặc phần vốn góp chi phối vượt mức luật định đối với nhau trong cùng quá trình dự thầu.

Nếu việc tham gia của các doanh nghiệp có quan hệ liên kết dẫn đến thông thầu, dàn xếp kết quả hoặc làm sai lệch cạnh tranh thì còn có thể bị xem là hành vi bị cấm theo Điều 16 Luật Đấu thầu 2023

5. Doanh nghiệp có được thay đổi tiêu chí đánh giá ở phút chót khi thấy có nhiều nhà thầu được đánh giá tốt hơn dự kiến?

Quy định này được thể hiện xuyên suốt trong Luật Đấu thầu 2023, trong đó trực tiếp liên quan là khoản 1 Điều 44 (được sửa đổi bởi khoản 26 Điều 1 Luật sửa đổi Luật Đấu thầu; Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư; Luật Hải quan; Luật Thuế giá trị gia tăng; Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu; Luật Đầu tư; Luật Đầu tư công; Luật Quản lý, sử dụng tài sản công 2025) về nguyên tắc đánh giá hồ sơ dự thầu và Điều 58 về phương pháp đánh giá hồ sơ dự thầu. Theo đó, tiêu chuẩn đánh giá phải được quy định cụ thể trong hồ sơ mời thầu và được áp dụng thống nhất đối với tất cả nhà thầu để bảo đảm cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế trong hoạt động đấu thầu.

Ngoài ra, nếu tự ý thay đổi tiêu chí đánh giá trong quá trình xét thầu dẫn đến sai lệch kết quả lựa chọn nhà thầu thì còn có thể thuộc trường hợp hủy thầu theo điểm c khoản 1 Điều 17 Luật Đấu thầu 2023.

V. Bạn đang tìm một chuyên gia pháp lý uy tín để hỗ trợ vấn đề liên quan đến nhiều nhà thầu được đánh giá tốt?

Khi phát sinh các vấn đề liên quan đến nhiều nhà thầu được đánh giá tốt như xếp hạng nhà thầu, xử lý tình huống vượt giá dự toán, khiếu nại kết quả đấu thầu, bảo đảm cạnh tranh hay rà soát tính hợp pháp của hồ sơ mời thầu, doanh nghiệp cần có sự hỗ trợ từ đơn vị pháp lý am hiểu chuyên sâu về đấu thầu và đầu tư. Với đội ngũ luật sư và chuyên gia giàu kinh nghiệm, NPLaw hỗ trợ tư vấn, rà soát hồ sơ, đánh giá rủi ro pháp lý và đồng hành cùng doanh nghiệp trong quá trình xử lý tranh chấp, khiếu nại hoặc các thủ tục liên quan đến hoạt động đấu thầu theo đúng quy định pháp luật hiện hành.

Trên đây là các thông tin mang tính tham khảo, Quý khách hàng cần tư vấn chi tiết về trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ cho Hãng luật NPLaw để được tư vấn ngay.